Sturen op maatschappelijke, ecologische en sociale waarde

In juli vorig jaar werd SAWA opgeleverd: een ruim 50 meter hoog houten appartementencomplex met 109 woningen, midden in de stad. Inmiddels geldt het project als een internationaal voorbeeld van circulaire houtbouw en won het de Nationale Houtbouwprijs 2025. Initiatiefnemers en ontwikkelaars zijn NICE Developers, met Mark Compeer en Robert Winkel aan het roer. Winkel is tevens architect van SAWA vanuit Mei architects and planners, net als NICE Developers vlak bij het gebouw gevestigd.

Geluid en trillingen uitdagingen

Houtbouw brengt specifieke uitdagingen met zich mee, onder meer op het gebied van geluid en trillingen. ‘Hout is net zo sterk als beton, maar lichter’, zegt Compeer. ‘Dat vraagt andere oplossingen.’ Architect Winkel vult aan dat hergebruik vanaf het begin centraal stond. ‘We wilden dat het hout ooit losgemaakt kan worden, zonder dat de erin opgeslagen CO₂ vrijkomt.’

Daarom werd gekozen voor droge massa, met gerecycled dakgrind over de vloeren. ‘Normaal stort je daar beton en kun je materialen nooit meer scheiden’, aldus Winkel. ‘Nu kan dat wel, zelfs over honderden jaren.’

Brandveiligheid was eveneens een belangrijk thema. Compeer: ‘We wilden het hout zoveel mogelijk zichtbaar houden. Daarom hebben we gekozen voor een sprinklerinstallatie, in plaats van het hout af te gipsen. Dat verhoogt bovendien de woonkwaliteit.’

Installatiearm

Een ander uitgangspunt was installatiearme bouw. Winkel ziet installaties als een steeds groter kostenrisico. ‘In de afgelopen dertig jaar zijn installaties volgens mij vertienvoudigd in kosten en na vijftien jaar zijn ze verouderd.’ Bij SAWA is gekozen voor eenvoudige oplossingen, zoals ventilatie via de gevel die alleen werkt wanneer sensoren een te hoog CO₂-gehalte meten. ‘Na twintig jaar vervang je zo’n ventilator voor een paar honderd euro en ben je klaar.’

Innovatie zit bij SAWA onder meer in slimme monitoring. Compeer wijst op de bijna 600 vochtsensoren in het gebouw. ‘Voor hout is vocht funest. Met deze sensoren weten we precies waar een lekkage ontstaat.’ Ze zijn aangebracht in daken, woningen, vluchtwegen en zelfs in bloembakken, om te voorkomen dat planten verzuipen.

Natuurinclusie is integraal onderdeel van het ontwerp. Ecologen, een bioloog en botanist onderzochten welke planten en dieren inheems zijn op de Lloydpier. ‘Elke gevel heeft een ander soort beplanting’, weet Compeer. Ook hoogteverschillen zijn meegenomen. Dat trekt diverse insecten aan, die weer voedsel vormen voor vogels en vleermuizen. Daarnaast zijn 140 nestkasten geïntegreerd. De zwarte roodstaart, een vogel waarvoor de braakliggende bouwgrond eerder de habitat was, kreeg die grond terug op het dak.

‘375 rondleidingen’

Volgens Compeer is vertrouwen daarbij cruciaal. ‘De versnelling zit in gedeelde uitgangspunten, niet in winstmaximalisatie.’ NICE Developers nam vooraf genoegen met maximaal 5% rendement en heeft uiteindelijk een positief resultaat geboekt. SAWA is daarmee een concreet voorbeeld van waardegestuurd assetmanagement: sturen op maatschappelijke, ecologische en sociale waarde, met financiële haalbaarheid als randvoorwaarde.

De belangstelling is groot. ‘We hebben inmiddels ongeveer 375 rondleidingen gegeven’, vertelt hij. ‘Aan bestuurders van corporaties en gemeenten.’ Toch is de belangrijkste opbrengst volgens Compeer breder. ‘Ik hoop dat iedereen verantwoordelijkheid neemt om de bouwsector te veranderen. Gemeenten en corporaties moeten durven sturen op deze principes. De maatschappij heeft het nodig. Wij hebben laten zien dat het kan.’