Superbloei is een innovatief vergroeningsproject in het Arnhemse Bestuurskwartier, ontworpen door LOLA Landscape Architects en De Bloeimeesters. Wat in 2023 begon als een tijdelijke experimentele tuin, is uitgegroeid tot een permanent ecologisch park. Door het gebruik van een zandbed met een mix van eenjarige en vaste planten, bevordert het project biodiversiteit en klimaatadaptatie, terwijl het de stad kleurrijker en veerkrachtiger maakt.
Maik Knuiman was destijds opdrachtgever vanuit de provincie Gelderland. ‘Het gebied rond het oude provinciekantoor had weinig verblijfswaarde. Het was grijs, grauw en versteend. De uitdaging was om de menselijke maat terug te brengen en de natuur weer een plek te geven tussen de gebouwen.’
Sloop provinciekantoor
Een belangrijke eerste stap in de gebiedsontwikkeling was de sloop van het oude provinciekantoor in 2022. Deze betonnen kolos van negen verdiepingen werd circulair gesloopt, waarbij materialen een-op-een kon worden hergebruikt in nieuwbouwprojecten. Stap twee was het invliegen van LOLA Landscape Architects en De Bloeimeesters. Aan hen de opdracht om op het opengevallen en omringende terrein radicaal te vergroenen en een bijdrage te leveren aan de stedelijke biodiversiteit vanuit een ecologische visie.
Knuiman koos hierbij voor een open aanpak. Hij gaf de mensen van LOLA en Bloeimeesters een vast budget en complete ontwerpvrijheid. ‘Ik wilde ruimte geven aan vakmanschap en vertrouwen op de kennis van de ontwerpers, uitvoerders en beheerders. De enige opdracht die ik heb meegegeven was: maak er een knaller van. Een visueel spektakel waarin ook klimaatadaptatie en biodiversiteit zijn meegenomen.’ Het resultaat is volgens Knuiman verbluffend. ‘De tuin is een explosie van kleur en verandert op een prachtige manier met de seizoenen mee. Superbloei is echt uniek in de aanpak en de uitwerking. Er is veel interesse voor vanuit binnen- en buitenland.’
De beplanting is aangebracht in een wit zandbed. Hierdoor krijgt onkruid minder kans, wortelen planten dieper en hebben ze grotere veerkracht tijdens droge periodes. Door een mix van uitheemse en inheemse beplanting is er in de tuin bovendien constante bloei, vanaf het vroege voorjaar tot diep in het najaar. Boekel: ‘We hebben bewust gekozen voor een arme zandgrond als uitgangssituatie. Dat zorgt voor een robuust, toekomstbestendig ecosysteem dat veel bestuivers trekt en weinig beheer nodig heeft. Het verlaagt daarmee de kosten voor onderhoud aanzienlijk.’
Buyer Group Groenvoorzieningen
De Buyer Group Groenvoorzieningen is een initiatief van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. In de Buyer Group ontwikkelen publieke opdrachtgevers een gezamenlijke marktvisie en handreiking inkoopstrategie voor natuurherstel door aanleg en beheer van groenvoorzieningen. Dit doen ze vanuit een integrale blik waarbij naast biodiversiteit ook gekeken wordt naar klimaat, bodem, circulariteit, leefomgeving en gezondheid.
Het doel van de Buyer Group Groenvoorzieningen is om natuurherstel, zoals uiteengezet in de Basiskwaliteit Natuur (BKN), te bevorderen door middel van inkoop. Zo werkt de groep toe naar biodiversiteits-toename en integratie van natuur in de fysieke leefomgevingen. Daarbij is het doel om de integrale aanpak te behouden met daarin biodiversiteit, klimaat, leefomgeving, circulair en gezondheid.
In de Buyer Group komen verschillende inkopers en experts samen om een gezamenlijke marktvisie en handreiking inkoopstrategie te formuleren. De Buyer Group brengt publieke organisaties samen om kennis te delen, gezamenlijke ambities te formuleren en de markt te stimuleren om biodiversiteit te versterken met toekomstbestendige inkoop.
Van tijdelijk naar permanent
Superbloei begon in 2023 als tijdelijke tuin, maar heeft inmiddels een permanent karakter. Er liggen zelfs plannen voor verdere uitbreiding rondom het Bestuurskwartier. En ook in andere steden kan het concept prima worden toegepast, denkt Boekel. ‘Maar het vraagt wel elke keer om maatwerk. Je moet altijd kijken naar de lokale situatie, naar de bodemgesteldheid, de ligging en het beschikbare beheer.
Volgens Spaan is vooral de ontwerpvrijheid essentieel om dit soort vergroeningsprojecten van de grond te krijgen. ‘Als je andschapsarchitecten en beplantingsexperts de ruimte geeft om te experimenteren met ecologie en beplanting ontstaan er mooie gebieden en kansen die je met traditionele kaders nooit zou bereiken. Een ontwerpbenadering waarbij beplantingen, ecologie en beheer intergraal worden meegenomen, is hierbij belangrijk. Daarmee krijgen natuurlijke processen weer een plek in de stad. Dat is goed voor de biodiversiteit en voor het omlaag brengen van de beheerskosten.’
Knuiman sluit zich aan bij de woorden van Spaan en Boekel: ‘Met goede uitvragen, bewust beheer en integrale samenwerking kunnen we projecten als Superbloei ook in andere steden van de grond krijgen.’ In zijn nieuwe rol als strategisch adviseur en trekker van de Buyergroup Groenvoorzieningen (zie kader) wil Knuiman hier graag een steentje aan bijdragen. ‘Succes van een project valt of staat met ecologische kennis en expertise. Dus laten we de beschikbare kennis die er is zo goed mogelijk inzetten.’
