Circulair bouwen vraagt om meer dan goede intenties, het vraagt om heldere afspraken, gedeelde taal en meetbare prestaties. Vanuit die overtuiging ontwikkelden we samen met opdrachtgevers en opdrachtnemers Het Nieuwe Normaal (HNN). Niet vanuit een tekentafel, maar juist vanuit de praktijk. Meer dan 1.700 projecten zijn inmiddels geanalyseerd om tot een raamwerk te komen met prestatieniveaus dat breed gedragen is en logischerwijs aansluit op de werkelijkheid van de bouwpraktijk.
Het raamwerk staat, maar de echte test begint bij de toepassing. Met het landelijke HNN Programma bevinden we ons in een fase waarin we HNN actief naar de praktijk brengen. Niet om het af te vinken, maar om er echte ervaring mee op te doen. Zo wordt HNN al ingezet op verschillende kleine en grote bouwprojecten. Die projecten zijn waardevolle leerscholen gebleken.
Wat we merken: HNN werkt. Het raamwerk geeft structuur aan een vaak diffuus gesprek over circulariteit en brengt transparantie over wat meetbaar is en wat niet. Opdrachtgevers weten beter wat ze kunnen vragen; marktpartijen weten beter wat ze moeten aantonen. Die helderheid is winst voor iedereen.
Tegelijkertijd zagen we in aanbestedingen dat de toepassing op sommige onderdelen nog niet soepel verliep. Eén van de grootste knelpunten: de manier waarop berekeningen werden uitgevoerd verschilde sterk per aanbieder. Niet omdat partijen regels overtraden, maar omdat de ruimte voor interpretatie groot is. Welke gebouwonderdelen moeten worden meegenomen? Welke levensduur hanteer je? Hoe ga je om met categorie 1 en 2 milieuverklaringen uit de NMD?
Die vrijheid leidt in de praktijk tot een ongelijk speelveld. De winnaar van een aanbesteding kon soms meer te danken hebben aan een slimme rekenaanpak dan aan daadwerkelijk betere circulaire prestaties. Dat ondermijnt het vertrouwen in het instrument, en dat willen we voorkomen. Volantis en Brink zijn samen in de pen geklommen om vanuit hun ervaring te komen tot spelregels hoe berekeningen moeten worden uitgevoerd. Ook Alba concepts, BCI Gebouw, W/E Adviseurs, GPR Materiaal, Madaster en Copper8 zijn betrokken voor de juiste integrale kijk.
De publicatie begint met een beschrijving van de gebruikelijke fasering in een project, bestaande uit het aanbestedingsproces (selectie- en/of gunningsfase), de ontwerpfase en de oplevering. Per fase zijn er logische toetsmomenten waarop HNN-berekeningen worden gecontroleerd. Zo wordt circulariteit niet alleen beloofd bij inschrijving, maar ook geborgd bij oplevering van een project.
Een belangrijk hoofdstuk gaat over de rekeninstrumenten. Instrumenten als BCI Gebouw, GPR Materiaal en Madaster kunnen worden ingezet voor de vijf HNN-indicatoren waarop de spelregels van toepassing zijn: MPG, materiaalgebonden CO₂-uitstoot, materiaalgebonden CO₂-opslag, herkomst materialen en losmaakbaarheid. Omdat deze instrumenten elk hun eigen databases hanteren, adviseert de publicatie opdrachtgevers om vooraf één instrument voor te schrijven, anders zijn inschrijvingen onderling minder goed te vergelijkbaar.
De spelregels zelf gaan over uniforme uitgangspunten: een vaste gebouwlevensduur (75 jaar voor woningbouw, 50 jaar voor utiliteit), een eenduidige BVO-bepaling conform NEN 2580, een gezamenlijke peildatum voor productkaarten uit de NMD en heldere regels over het gebruik van categorie 1 en 2 milieuverklaringen. Ook het invoeren van zonnepanelen is geregeld: alleen panelen die noodzakelijk zijn voor de Bbl-energieprestatie-eis mogen worden meegenomen, met uitzondering van de CO₂-uitstootberekening.
De bijlagen bieden kant-en-klare spelregelteksten om op te nemen in aanbestedingsdocumenten, alsook een uitgebreide kruisjeslijst met verplichte gebouwonderdelen per gebruiksfunctie. Hiermee hebben opdrachtgevers een direct toepasbaar instrument in handen om HNN op een eerlijke, consistente en objectieve manier te integreren in hun aanbestedingen.
Vanuit die ervaringen namen we een bewuste stap: we schreven de spelregels op. Niet als straf of beperking, maar als service aan iedereen die met HNN werkt. De spelregels bieden duidelijkheid over hoe berekeningen moeten worden uitgevoerd, welke uitgangspunten gelden en hoe opdrachtgevers de resultaten objectief kunnen beoordelen.
Het resultaat is de publicatie Spelregels aanbesteden met HNN Gebouw. Een praktische aanvulling op de bestaande Handreiking aanbesteden met Het Nieuwe Normaal.