Clubhuizen vormen de basis voor de nieuwbouw van het Element; een school voor vmbo-onderwijs. De uitdaging was om midden in het Industriekwartier in Amersfoort een gebouw te ontwerpen in en aan het groen, als eerste onderdeel van de transformatie van het gebied.
Tekst: Sibo Arbeek
Schooldomein sprak met architect Bart van Kampen van De Zwarte Hond: “De school zat al in het centrum, vlak bij de bibliotheek, maar het oude pand was verouderd en voldeed niet meer aan de onderwijsvisie van de school. In samenspraak met de gemeente werd gekozen voor nieuwbouw aan de Kaliumweg 2. Deze industriële en steenachtige plek ligt midden in het Industriekwartier en wordt gedomineerd door vrachtwagens. ’s Avonds is het er redelijk uitgestorven, dus zo op het eerste gezicht geen prettige leeromgeving voor het Element als eerste onderwijsfunctie in deze buurt. Belangrijk gegeven is dat het bedrijfsterrein langzaam transformeert naar een woongebied, zodat er vanzelf meer reuring komt. Het was een traditionele aanbesteding, met de school en gemeente in de jury. De opgave was hoe je een school op een bedrijfsterrein kunt bouwen. De school was eerst kritisch op deze plek. Wij sprongen eruit omdat wij hebben ingezet op de verbinding met de buurt. Wij zagen gelijk de potentie van het mooie, groene veld, dat gebruikt wordt voor evenementen en calamiteiten. Het is belangrijk om vooraf goed onderzoek te doen naar de potentie van de plek. Zo hebben wij de locatie op de hittestresskaart geanalyseerd, waaruit bleek dat door de verharding in die omgeving hogere temperaturen in de zomer ontstaan. Voor het onderwijs niet altijd prettig. Daarom hebben we erg ingezet op voldoende groen in en rond het gebouw. De gemeente is nu wel aan zet om het park verder aan te kleden.”
Bart verder: “We hebben de school vormgegeven als een vierkant compact blok in drie lagen. Door de tussengelegen weg te veranderen in een langzaam-verkeerroute, loopt het veld over in het schoolterrein. Leerlingen moeten naar buiten kunnen, om te ontspannen en lekker te chillen. We willen dat het grasveld als landschapspark aangekleed wordt. De groene voorruimte hebben we volledig uitgenut, geoptimaliseerd en als kwaliteit van het ontwerp omarmd. De uitnodigende entree aan het veld voert bezoekers door het centrale hart naar een groen en intiem dakterras. Daar komen moestuinen als onderdeel van het tuinieren. Zo ontstaat een relatie tussen het groene dak en het park waarin de school ligt. De personeelskamer ligt aan de groene daktuin en heeft tegelijk een mooi overzicht over de centrale hal, zodat er voldoende toezicht is.”
“Een goede leeromgeving is een gezonde, transparante en vooral uitnodigende leeromgeving. De opgave is 12.000 m² voor 1.000 leerlingen. Hoe breng je in zo’n groot volume de menselijke maat? De school wilde het onderwijs in clusters organiseren, die elk een eigen woonkamer zouden hebben. Wij hebben een gebouw gemaakt met korte looplijnen en een levendig centraal hart waar alle clubhuizen aan grenzen. Het atrium is het dorpsplein als fijne plek om elkaar te ontmoeten, te pauzeren en te lunchen. Daar vind je ook de mediatheek en een ruimte voor innovatie. Er komt mooi licht van boven, dat via een shed dak binnenvalt.
Dat dak refereert weer aan de industriële omgeving. Aan het centrale hart grenzen alle clubhuizen. De clubhuizen zijn via het hart te bereiken, maar hebben ook elk een eigen trappenhuis, zodat verkeerstromen gescheiden kunnen worden en het gebouw een rustige leeromgeving vormt. In het eigen clubhuis vindt de leerling ook het eigen kluisje, voor de jas en tas. Dat is je honk. Elk clubhuis heeft een eigen identiteit, met een eigen kleur en interieur. De clubhuizen met de leukste uitstraling naar buiten vind je op de begane grond, zoals het restaurant, zorg en motortechniek. Dat zijn de showcases die de relatie van binnen naar buiten leggen. In het restaurant kunnen buurtbewoners eten en er is een klein terras buiten. De drie grote sporthallen zijn opgenomen in het grote, stoere volume, waarbij sport ook een clubhuis is. De fietsenstalling is zoveel mogelijk buiten het zicht geplaatst, net als de buitenruimte voor montage en techniek, die aan de achterkant ligt. We wilden de school aan de voorkant zo sterk mogelijk verbinden met het groene plein.”
"Nooit meer slopen is onze visie. In dit geval betekent dat voor Het Element dat we een gebouw hebben gemaakt dat adaptief is en later ook gebruikt kan worden als bedrijfsgebouw, zorggebouw of woongebouw"
“Het plan is opgebouwd rondom een generiek kolomgrid, dat flexibiliteit in de toekomst garandeert”, vertelt Bart; “het is een duurzaam gebouw omdat het compact is, met weinig transmissieverlies en ook onderhoudsvriendelijk. In de gevel hebben we veel baksteen gebruikt, terwijl we binnen juist veel hout hebben toegepast, waardoor het warm en gezellig aanvoelt. Het heeft veel programma en veel daglicht. De gebruikte materialen en details blijven lang goed, zoals beton en aluminium kozijnen. Daarnaast ligt het vol met pv panelen. Het heeft een flexibel casco, zodat je het makkelijk om kunt bouwen voor zorg, woningen of een bedrijfsfunctie. Alles biobased en demontabel bouwen is leuk, maar maak vooral gebouwen die langer mee kunnen gaan. Te vaak zie je dat een gebouw technisch nog mee kan, maar geen gebruikswaarde meer heeft. Dus houd in je ontwerp al rekening met mogelijk toekomstig gebruik. Een gebouw moet een redelijk generieke structuur hebben; daarom willen wij scholen bouwen die begrotingstechnisch zeker 70 jaar meegaan.”
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Bart van Kampen via [email protected] of u kijkt op www.dezwartehond.nl.