Een flexibel, duurzaam en aantrekkelijk onderwijsgebouw voor 1.800 studenten en 200 docenten, bestemd voor opleidingen in de richting van pedagogiek, sociaal werk, economische en juridische beroepen. Een duurzame uitvraag leidde tot een integrale visie op ontwerp en bouw.
Tekst: Sibo Arbeek
ROC Mondriaan is een Regionaal Opleidingen Centrum met een breed, samenhangend onderwijsaanbod van beroepsopleidingen, volwassenenonderwijs, functiegerichte trainingen en bedrijfsopleidingen. In 2013 opende de school een nieuwe locatie aan de Aspasialaan en in 2018 vestigde ROC Mondriaan zich in een gebouw aan de Neckar. Nu volgt dus de derde locatie van ROC Mondriaan in Leidschenveen.
Het nieuw te realiseren schoolgebouw heeft een indicatieve omvang van 13.800 m2 bruto vloeroppervlak en ligt op de plek waar eerder het tijdelijke gebouw aan de Henri Faasdreef lag. Pellikaan werd mede op basis van een goede ervaring uit het verleden als aannemer geselecteerd om het te bouwen. Jack Hazen is commercieel directeur bij Pellikaan en samen met collega Pascal Majoor vertelt hij over deze bijzondere opgave. “We zijn er al in december 2019 bij betrokken. ROC Mondriaan wilde voor een aantal opleidingen nieuwbouw en we hadden eerder voor het ROC een gasloze sporthal in Delft gerealiseerd. De goede samenwerking zet zich dus voort op dit project. Het betreft hier een traditioneel bouwteamaanbesteding en dus geen Design & build, waar we veel ervaring mee hebben. De opdrachtgever heeft zelf een aantal partijen geselecteerd; RoosRos als architect en SWINN als constructeur, de BRI Groep voor de W-installaties en Steegman Elektrotechniek voor de E-installaties. Wij zijn als bouwkundig aannemer aangeschoven.” Pascal vult aan: “Ook met deze partijen hebben we goed samengewerkt. Omdat dit zo goed liep, hebben we hen ook betrokken bij een nieuw project in Cruquius; een zorgcentrum voor de stichting SEIN. Je moet elkaar zeker in deze tijd versterken om tot een goed resultaat te komen.”
"Beter is het om met goede materialen een gebouw te maken dat je in de toekomst makkelijk kunt demonteren, waardoor ook een restwaarde ontstaat"
Jack knikt: “Het was een weerbarstig traject, met een economische crisis, corona en nu de energietransitie, waarbij het ook steeds lastiger wordt om de goede materialen te krijgen. Daarnaast wil iedereen duurzaam bouwen, maar moet het ook economisch en financieel haalbaar zijn. Samen met alle partners hebben we allerlei mogelijkheden onderzocht om het ontwerp uitvoerbaar en haalbaar te maken, waarbij we de visie op duurzaamheid op een goede manier naar de praktijk hebben vertaald. Het uitgangspunt van de opdrachtgever was om zoveel mogelijk circulair te bouwen. Wij geloven minder in het strippen en hergebruiken van materialen die dertig jaar geleden in gebouwen zijn gestopt. Beter is het om met goede materialen een gebouw te maken dat je in de toekomst makkelijk kunt demonteren, waardoor ook een restwaarde ontstaat. Hier hebben we bijvoorbeeld een demontabel betonskelet met houtskeletbouw en gevelvullende elementen met glas en minerale steenstrips toegepast. We hebben bewust geen keramische steenstrips gebruikt, omdat die meer belastend zijn voor het milieu. In de fabriek hebben we prefab hele vakken van betonskelet gevuld; waardoor binnen 12 weken het hele gebouw wind- en waterdicht was. De gevelelementen zijn makkelijk straks weer compleet te demonteren als het nodig is. Het hele gebouw is gasloos. We hebben normaal dubbel glas toegepast en geen triple glas, omdat dat als nadeel heeft dat je meer materiaal gebruikt, wat in de totale score niet goed uitpakt. Bovendien kunnen we het gebouw met hsb heel goed isoleren. Uiteindelijk hebben we het in 15 maanden gebouwd. Dat is ook duurzaam en vertaalt zich natuurlijk ook weer in de bouwplaatskosten. Het is een uiterst flexibel gebouw; de verschillende lagen, zoals het skelet, de gevel, de installaties, de binnenwanden en de inrichting zijn zo goed mogelijk van elkaar gescheiden. Dat maakt krimp en wijzigingen van opleidingen of veranderingen in het onderwijs mogelijk en maakt het nieuwe ROC toekomstgericht.”
“Het gebouw bestaat uit vier bouwlagen met onder andere theorie- en praktijklokalen, leergebieden, een multifunctionele zaal, een aula en een parkeergarage op de begane grond”, legt Jack uit. “Belangrijk is dat we de duurzame ambitie van de opdrachtgever op een integrale manier hebben vertaald. Zeker in onderwijs staan de budgetten onder druk en moet je soms net voor meer traditionele materialen kiezen, zoals kalkzandsteen, dat qua milieu-impact overigens ook een goede naam heeft, omdat de CO2-uitstoot tijdens het productieproces beperkt is. Dat is soms schipperen en vooral goed afstemmen. We zien dat in sportgebouwen en zwembaden wat hogere budgetten beschikbaar worden gesteld om meer aan circulariteit en duurzaamheid te doen. In scholenbouw zijn de budgetten erg scherp, in relatie tot de ambities.” Pascal knikt: “Hier moesten we bovendien omdenken van een traditioneel proces naar een totaalconcept met veel prefab elementen, waarbij tijdens het bouwproces een complete gevel in de fabriek werd gebouwd, die je vervolgens op de bouwplaats dicht maakt, waarbij gelijktijdig aan de binnen- en buitenkant van het gebouw wordt gewerkt. Dat vraagt om een hele andere en vooral intensieve afstemming tussen partijen. De marktwerking dwingt ons om te blijven innoveren, ook om bouwtrajecten sneller wind- en waterdicht te krijgen.”
“Je hebt de opdracht om binnen een bepaalde tijd een gebouw te realiseren”, legt Pascal uit; “dan moet je je niet laten verleiden tot wat niet mogelijk is, maar je richten op wat wèl mogelijk is. We hebben in het voortraject met elkaar besproken hoe we duurzaamheid en circulariteit naar het bouwproces gaan vertalen. Omdat je deels nieuwe technieken toepast is het zaak intensief samen te werken, zodat je elkaar in de uitvoering kunt versterken. Het was mijn rol om met alle partijen een goed plan te maken en het proces te coördineren. Je moet ervoor zorgen dat de onderaannemers niet allemaal hun eigen ding doen, maar vanuit dezelfde ambitie meedenken. Dan vindt iedereen het leuk om aan iets moois bij te dragen. Dat is hier gelukt! Er lopen tijdens de bouw zo’n 120 mensen op de bouwplaats rond, uit verschillende landen die verschillende talen spreken en maar voor een bepaald deel gespecialiseerd zijn. Daarnaast speelt het feit dat het steeds lastiger wordt om aan vakmensen te komen; de metselaar buiten wordt steeds zeldzamer. We moeten beseffen dat dat wel de nieuwe tendens binnen de bouw is. Dat betekent dat je snel moet schakelen en focussen. Daardoor hebben we dit mooie project weten te realiseren.”
Centraal in het gebouw zijn de verdiepingen met elkaar verbonden met vides. Dit geeft het gebouw een open uitstraling. Op het gebied van brandveiligheid en akoestiek brengt het echter ook de nodige uitdagingen met zich mee. Om de open uitstraling van het gebouw te realiseren is een sprinklerinstallatie toegepast, waardoor er geen fysieke brandscheidingen nodig zijn. Daardoor ontstaat een optimale vormvrijheid van het ontwerp. Naast brandveiligheid zorgen de grote vides ook voor een akoestische uitdaging, waardoor bepaalde oppervlakten met absorberende materialen zijn uitgevoerd. In verband met de complexe vorm van de ruimtes is met behulp van 3D-simulaties onderzocht welke oppervlakken absorberend moeten worden uitgevoerd om de gewenste kwaliteit te realiseren. Het gebouw wordt verwarmd en gekoeld met duurzame warmtepompen. Alle verlichting is smart ledverlichting en een groot deel van de elektriciteit wordt opgewekt door de zonnepanelen op het dak. Aan het nieuwe schoolgebouw komt een groot, groen schoolplein, die de verbinding vormt tussen het naastgelegen groengebied en het gebouw. De hoofdentree bevindt zich op de eerste verdieping en ligt, samen met de kantine, aan de pleinzijde met een prachtig zicht op de natuurlijke omgeving. Ook de rest van het pand is op onderdelen natuurinclusief gebouwd, met nestplaatsen in de gevel en een divers ecosysteem op het plein. Zo krijgen ook insecten en vogels een plek aan of om het gebouw. Jack tenslotte: “Het ROC Mondriaan wordt een omgeving die bijdraagt aan de ontwikkeling én de gezondheid van de studenten. Qua uitstraling is het een supermooi gebouw met zijn prachtige atrium, hoge glazen dak en spannende trappen. We zijn trots dat we het samen met de overige partners hebben mogen bouwen.”
Kijk voor meer informatie op www.pellikaan.com.