Tekst: Sibo Arbeek
Wat zijn je drijfveren?
“Ik ben opgeleid als neuropsycholoog, omdat ik het boeiend vind wat het effect is van de hersenen op ons gedrag”, opent Klaske in haar circulaire kantooromgeving in Haarlem; “er is nog zoveel niet duidelijk hoe gedrag beïnvloed wordt; dat triggert me. Maar gezondheidszorg is wel een werkveld met veel protocollen. Op het gebied van armoede en milieu zijn er mondiaal zoveel problemen, terwijl wij hier vaak in een bevoorrechte positie zitten. Als wij niet het verschil maken, wie dan wel? Ik besloot ervaring in het bedrijfsleven op te doen en heb een aantal jaren voor Boer & Croon gewerkt. Om meer maatschappelijk gedreven bezig te zijn maakte ik de keuze voor Stichting Urgenda en leerde daar Marjan Minnesma kennen. Daar deed ik mijn eerste ervaringen op met de circulaire economie. Thomas Rau was mijn inspirator en het was geweldig om juist met hem de eerste Circular Award 2021 te winnen vanwege onze inzet voor de circulaire economie. In de periode dat ik van onze eerste dochter zwanger was realiseerde ik me dat het tijd werd voor een eigen bedrijf. Je ziet veel mooie ideeën en initiatieven over de circulaire economie en het groeiend tekort aan grondstoffen, maar over het algemeen wordt het niet in de praktijk gebracht. Waar ligt dat aan, vroeg ik me af, en toen kwam ik weer terug bij het domein van de neuropsychologie. Iedereen vindt duurzaamheid belangrijk, maar niemand wil de eigen werkelijkheid veranderen. Je moet dus beginnen bij de eigen leef- en werkomgeving met maatregelen die direct impact hebben. In menselijk gedrag ligt de sleutel tot een succesvolle samenleving. Dat is de essentie van ons bureau Circularities als echte impactorganisatie.”
Hoe werkt Circularities?
“In de circulaire economie doet iedereen in een organisatie mee. Niet alleen de beleidsmakers, maar elke medewerker; de afdeling inkoop en de marketing. Veel organisaties zijn al bezig met de circulaire economie. Bewust of onbewust, planmatig of ad hoc. Maar om werkelijk impact te maken en kansen te benutten bieden wij hulp. Als één van die niveaus niet meedoet en -denkt stokt het proces. Dat betekent dat iedereen dezelfde taal moet spreken en op dezelfde wijze moet handelen. Waarom is de circulaire economie voor mij urgent? Verbetering begint met inspiratie, met de overtuiging dat er alternatieve mogelijkheden zijn, dat het anders kan. Wij maken circulaire economie praktisch en tastbaar, zodat medewerkers geen barrières hebben en zelf een eerste stap durven te zetten en het effect van hun handelen ervaren. We geven veel trainingen en leiden de organisatie en de mensen actief op. Vaak zitten organisaties vast door regelgeving, financiële doelstellingen, een stijgende grondstofprijs en een geopolitieke afhankelijkheid. Zelfs toen de grondstoffenprijs omhoog ging merkten we dat organisaties niet thuis gaven en de oorlog in Oekraïne als excuus gaf om even niet aan de circulaire economie te werken. Terwijl dat juist een moment was om er wel aan te werken.
Er zijn koplopers in elke sector; ook bij gemeenten en provincies. Vaak bezig met urgenties binnen organisaties helder te maken. Het lijken druppels op een gloeiende plaat, maar inmiddels haken steeds meer partijen aan vanuit het bedrijfsleven, gemeenten, provincies en brancheorganisaties. We hebben allerlei workshops zoals: De Tijdmachine, De Afvalrace, Lagerhuis, Gluren bij de Buren en allerlei inhouse trainingen.”
Groeit het besef van urgentie?
“Een misvatting is dat de circulaire economie duurder zou zijn en dat nu impact maken een grote investering vergt. We vergeten dat doorgaan op deze manier op termijn veel duurder is. Lineair is veel duurder. Blijven we zo doorgaan dan vallen op termijn veel bedrijven om en gaat de economie uit. Bedenk ook dat de kosten van stikstof en milieuverontreiniging enorm gaan toenemen met grote gevolgen voor producenten en consumenten. Doorgaan op de huidige manier betekent in versneld tempo verarmen. Organisaties kijken vooral naar de initiële aanschafskosten, naar de prijs die we nu betalen. Ook een gebouw is in die zin een wegwerpproduct, waarbij we te weinig naar zaken als transport, CO2 footprint, de materialen, het onderhoud, de exploitatiefase en de bestemming op termijn kijken. En zeker in het publieke domein moet alles wat we bouwen zo snel en goedkoop mogelijk zijn. Dat zijn we gewend geraakt en hetzelfde geldt hoe we met de aanschaf van kleding, auto’s of onze ijskast omgaan. We kijken niet naar de werkelijke en maatschappelijke kosten-baten analyse (MKBA) gedurende de levensduur, maar die we wel als samenleving betalen. Zeker publieke organisaties zouden daar kritisch naar moeten kijken; wat zijn de kosten van de vervuiling van grond, water, de lucht en het verlies aan biodiversiteit. Die horen eigenlijk bij de kostprijs van een gebouw, kleding of het nieuwe koffiezetapparaat. Gelukkig gebeurt dat steeds meer bij de grotere infrastructurele projecten en het zou ook normaal in de bouw moeten zijn. Het is immers een investering in een kwalitatief beter product.”
We wonen als Nederlander in vergelijking met veel landen overdreven groot. Het gevolg is, mede door vergrijzing en individualisering, dat we niet meer passende woningen hebben en de problemen in de woningbouw groter worden. En als we al bouwen, bouwen we weer groot waardoor de kwaliteit van de leefomgeving afneemt en er minder ruimte is voor groen en recreatie. Als het gaat over het reduceren van uitstoot is het beste om de bestaande voorraad beter benutten. Het koesteren van mooie gebouwen en deze mooier maken hoort ook bij de circulaire economie. Bij een circulaire economie horen ook nieuwe woonvormen. We zien veel eenzaamheid onder ouderen en jongeren. Door gecombineerde woonvormen waarbinnen zorgtaken gedeeld worden, met bijvoorbeeld een gezamenlijke moestuin en het delen van gereedschap en expertise werk je daar aan. Je moet op zoek gaan naar de gezamenlijke behoefte en drijfveren. De circulaire economie reduceren tot hergebruik van materialen is zonde als je bedenkt dat veel maatregelen juist meer impact en levensenergie opleveren. Als je bewust bent van het systeem waarin je leeft en de ontwikkeling van de wereld dan hoeft het geen moeite te kosten om circulair te leven.”
Kan circulair ook leuk zijn?
“Wij vertellen organisaties hoe duur het is om op deze manier door te gaan en welke opties er zijn om er zelf op een innovatieve manier mee om te gaan. Het leuke is dat mensen er door gestimuleerd worden en de zingeving ervaren. Hoe inspirerend is het immers om de 80.000 uren die mensen gemiddeld werken zinvol en leuker te besteden, waarbij ze ook nog eens trots zijn op de bijdrage die ze leveren. Het gaat niet meer alleen over het salaris dat je verdient. Als je tegenwoordig op een feestje vertelt dat je circulair bezig bent dan heb je status. Bedrijven die zingevend werk doen komen inmiddels makkelijker aan gekwalificeerd personeel. Die ontwikkeling gaat heel snel. Ik krijg wekelijks mailtjes binnen van mensen die voor onze organisatie willen werken. Ik ervaar alleen maar vrijheid, zingeving en plezier om aan deze missie te werken.”
Praktijkvoorbeelden werkwijze Circularities
Rijkswaterstaat is al jaren koploper in de circulaire economie. Wij hielpen hen met het evalueren van de circulaire stappen die zij hebben gemaakt en het bepalen waar ze verder op in kunnen zetten. We creëerden per afdeling toekomstvisies met behulp van onze tijdmachine workshop, hebben een overkoepelende roadmap voor de gehele organisatie ontwikkeld, zorgden ervoor dat er voldoende budget was en gaven advies over de organisatiestructuur om tot realisatie te komen. De provincie Zeeland wilde meer samenwerking met en tussen de Zeeuwse gemeenten om de circulaire economie te stimuleren. Ze hebben ons gevraagd mee te helpen. Inmiddels werken alle dertien gemeenten samen met de provincie aan circulair beleid en hebben gezamenlijke uitvoeringsagenda’s opgesteld. Wij hebben de gemeenten ook ondersteund om bestuurlijk draagvlak te creëren voor circulaire economie als onderdeel van de regionale energiestrategie.
Waarom zouden we aan de slag gaan met circulaire economie en wat levert het ons op?
"Met deze vragen kwam het vastgoedbedrijf Kesselaar & Zn bij Circularities. Het bedrijf ontdekte dat circulaire en biobased materialen niet alleen beschikbaar zijn, maar ook niet noodzakelijk duurder. Inmiddels positioneert dit familiebedrijf zichzelf als een innovatieve speler in de bouwsector, met 70% van de omzet gegarandeerd tot 2025 door onder andere in te zetten op de circulaire economie.”
Kijk voor meer informatie op www.circularities.com.
