De Boemerang stond in het Meerjaren perspectief onderwijshuisvesting (MPOHV) van de gemeente Utrecht en kwam in aanmerking voor nieuwbouw, omdat het bestaande gebouw te slecht was. Het nieuwe gebouw aan de Amandelstraat in de wijk Ondiep valt op door zijn vorm en transparante ontwerp.
Foto vlnr: Leo Kamp, Mirjam Gielissen, Eelko Bemener en Daniël Biesheuvel
Tekst: Sibo Arbeek Fotografie: Sebastian van Damme
Schooldomein sprak met Daniël Biesheuvel van EVA architecten, adviseur huisvesting van PCOU Willibrord Eelko Bemener, directeur van De Boemerang Mirjam Gielissen en projectleider Leo Kamp van BM van Houwelingen. “Het is een kwalitatief, hoogwaardig onderwijsgebouw geworden, dat past bij ons onderwijsconcept, waarbij het kind centraal staat”, opent Mirjam.
“Het bestaande gebouw bestond uit twee lagen met elk vier lokalen, waaraan een los stuk was aangebouwd. Het was gebrekkig, lekte en onderwijskundig niet meer van deze tijd. EVA architecten heeft een inspirerend plan ingediend, waarin we veel aspecten vanuit ons onderwijsconcept herkennen. Met name de zichtlijnen van de klaslokalen op de gangen, ruime en vooral brede klaslokalen. Het gebouw heeft onderwijsondersteunende ruimtes, waar het rustig is en waar leerlingen extra uitleg krijgen. Als christelijke basisschool kiezen we voor klassikaal onderwijs volgens het leerstofjaarklassysteem. De kleuters zitten bij elkaar op de benedenverdieping. Boven krijgen de groepen 3 t/m 8 onderwijs. Dit gebouw telt tien lokalen en is gebouwd voor ongeveer 180 kinderen, die overwegend uit de wijk komen. In het gebouw zit ook een VVE-lokaal. Het gebouw heeft een Boemerang café in het hart van het gebouw.
De slogan van de Boemerang luidt ‘de allerleukste basisschool in Ondiep met hart voor ieder kind’. De school heeft een ontmoetingsfunctie in de wijk. We liggen midden in Ondiep, een typische volksbuurt. De omwonenden hebben positief gereageerd op het nieuwe gebouw. Als school heb je hier ook een maatschappelijke functie en een intensief contact met de omwonenden en ouders. Het is mogelijk voor mensen uit de wijk om de school te gebruiken voor vergaderingen en bijeenkomsten. De bibliotheek is uit de wijk wegbezuinigd, dus hebben we een bibliotheek op school. De bibliotheek wordt door een leesconsulent van de bibliotheek beheerd. Lezen is een belangrijk aandachtspunt op de basisschool. Als je in de klas vraagt welk kind wel eens naar de bieb in Zuilen gaat steekt één kind de hand op. Op school worden aan ouders, die de Nederlandse taal nog niet machtig zijn, taalcursussen gegeven. Ook voor Nederlandse ouders, die hun taal- en leesvaardigheid willen verbeteren. Als het gebouw ’s avonds gebruikt wordt, licht het gebouw mooi aan, als een herkenbaar baken in de wijk.”
“Het is een open, helder gebouw, met ruimte voor groen”, reageert Daniël, “op deze plek in de volkswijk Ondiep staat sinds 1888 een school. De school heeft een stedelijk front en een organische achterkant. De wijk heeft een orthogonale verkaveling met voornamelijk woningbouw. De locatie van de school is een beëindiging van zo’n woonblok en in zijn voorgevel op de kop doet het dan ook mee in de baksteenarchitectuur van de wijk.
Door het gebouw iets terug te leggen van de stoep aan de voorzijde ontstaat er ruimte voor een groen voorplein. Grote ramen met inspringingen in de gevel creëren eveneens ruimte aan de gevel voor groen, waar je van binnen op uitkijkt. Aan de achterzijde, bevindt zich het plein, waar de twee volgroeide bomen voor schaduw op het plein zorgen. Die wilden we behouden en feitelijk is de achterzijde van de school om de bomen heen ontworpen. Voor de gevel hebben we in contrast met de stedelijke voorzijde gekozen voor een zachte vormentaal met vloeiende vormen en een warme gevelbekleding in hout. Hierdoor ontstaat er een vriendelijk plein met menselijke maat waar de meanderende gevel vanzelf verschillende plekken maakt voor de onder- en bovenbouw. Ondiep is een volkswijk die grotendeels versteend is met weinig groen. Bij de inpassing in de wijk wilden we dan ook groen toevoegen, de twee monumentale bomen op het achterplein behouden en het verder volledig verharde plein meer leefbaar krijgen. Het is natuurinclusief gebouwd met nestkasten voor vogels en een holle spouw voor vleermuizen. Het door Buro Beuk ontworpen plein is verder vergroend met natuurlijke speelplekken. Op het dak ligt een groen sedumdak.”
"De school wilde als centraal punt een soort café gevoel creëren en dat ook naar de wijk uitstralen"
Daniël verder: “In de visie stond dat het een open en transparant gebouw moest zijn met aandacht voor licht, zicht en veiligheid. Het ontwerp heeft de vorm van een kruis met mooie zichtlijnen en een entree die dwars door het gebouw loopt. Het gebouw heeft niet een hele grote aula, maar in combinatie met het speellokaal heb je een grote ruimte, waarbij de wand open gezet kan worden.” Door een grote vide kun je je vanuit alle groepen makkelijk oriënteren en in elke gang die je binnengaat naar een groep loop je naar het licht toe. Het interieur hebben we ingetogen gehouden met blank hout en een rustig kleurenpalet. Centraal in het gebouw ligt het zoge- heten Boemerang café. We hebben meters van de personeelskamer toegedacht aan het centrale hart. De school wilde als centraal punt een soort café gevoel creëren en dat ook naar de wijk uitstralen. Vandaar ook de volledig glazen pui, zodat er een visuele verbinding met de wijk is.” Mirjam knikt: “We starten elke ochtend om het keukenblok dat midden in de centrale ruimte staat. Van daaruit opent de school zich. In elke gang kijk je naar het licht en vanuit de gangen heb je goed zicht in de klaslokalen en andersom. Het binnenklimaat is fijn, ook als het buiten warm is en de akoestiek is erg goed.”
“De gemeente Utrecht had in een eerder stadium onderzocht of renovatie nog aan de orde was, maar de uitvraag aan ons was al een ontwerp voor een nieuw gebouw”, vertelt Daniël. Eelko knikt: “Het oude gebouw is volgens de toenmalige richtlijnen van de gemeente gesloopt, die inmiddels behoorlijk aangescherpt zijn. Nu geldt dat het uitgangspunt renovatie is, tenzij het echt niet anders kan. Ik denk dat circulair bouwen echt actueel wordt als het afvoeren van afval duurder is dan het hergebruik ervan. In dit project hebben we voor een bouwteam gekozen, met een meervoudig onderhandse aanbesteding.
We hebben eerst de architect geselecteerd en vervolgens de aannemer. Vanaf het technisch ontwerp zijn Daniël en Leo samen opgetrokken.” Leo vult aan: “We zaten net na de bezuinigingsrondes in een spannende fase toen de crisis in Oekraïne uitbrak. Deze school moest op een budget van ongeveer vier miljoen 500.000 euro bezuinigen. Dat is ons gelukt, zonder dat de kwaliteit van het gebouw is aangetast. We hebben HSB elementen in de fabriek prefab voorbereid, zodat het gebouw snel wind- en waterdicht was. We hebben een aantal dingen uit het oude gebouw hergebruikt; zoals de straattegels op het plein, de schuifwand en een aantal wastafels in de toiletten. De samenwerking met de overige partners was erg goed en we hebben het gebouw zelfs zes weken eerder opgeleverd dan gepland stond.” Eelko knikt: “En het is toch een duurzaam gebouw geworden, met zijn compacte vorm, traditionele metselwerk aan de voorkant en de biobased houten achterkant van lariks hout. Het is bovendien een gasloos gebouw, heeft een warmte pomp en het scoort hoog op ventilatie en energie. Het is qua onderhoud ook een duurzame school, die de komende zestig jaar zeker in deze wijk blijft staan. Het is een kleine school die eigenlijk onder de opheffingsnorm ligt. Vanwege de belangrijke rol in deze wijk hebben we toch voor nieuwbouw gekozen; de school is belangrijk voor de wijk.”
Kijk voor meer informatie op www.bmvanhouwelingen.nl.