Door de uitbreiding van het Elizabeth TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg ontstond de mogelijkheid om een nieuw Kinder- en Jongerencentrum te bouwen. Dat kwam goed uit, want het Onderwijscentrum Leijpark, de moederorganisatie voor Speciaal en Voortgezet Speciaal Onderwijs, wilde onderwijs en zorg voor haar jongere leerlingen in één gebouw integreren. Het resultaat is een slim gebouw en een op alle niveaus afgestemd ontwerp- en bouwproces.
Tekst: Sibo Arbeek
Op Onderwijscentrum Leijpark (OCL) gaan kinderen en jongeren van vier tot twintig jaar naar school. Het zijn leerlingen die vanwege een (ernstige) functionele beperking behoefte hebben aan specialistische ondersteuning bij het leren en ontwikkelen. Dan gaat het om leerlingen met lichamelijke beperkingen, ernstige meervoudige beperkingen, verstandelijke beperkingen, niet-aangeboren hersenletsel en leerlingen met psychische of psychiatrische problematiek. Daar hoort natuurlijk een nieuw gebouw bij dat volledig is afgestemd op de individuele behoefte van leerlingen.
Foto vlnr: Freek van der Mast, Pascal Majoor en Harry Hoekjen
Schooldomein sprak met bestuurder Harry Hoekjen, projectleider Pascal Majoor en hoofduitvoerder Freek van der Mast, van Pellikaan Bouwbedrijf bv. Harry: “Door de uitbreidingsplannen van onze buren, ziekenhuis ETZ, kwam het onderwijs op onze school in het gedrang. Door een toename van leerlingen groeide bovendien het bestaande schoolgebouw uit haar jas. Bovendien wilden we samen met onze partners onderwijs en zorg integreren.
Nu moeten leerlingen binnen de campus reizen om de juiste zorg te krijgen. OC Leijpark verhuist in twee fasen naar de nieuwe plek. Het eerste deel voor de jongere kinderen van 4-12 jaar en de meest zorg intensieve kinderen wordt eind oktober opgeleverd. Dit nieuwe gebouw heet Kinder- en Jongerencentrum Leijpark. De tweede fase voor de oudere leerlingen start later. Door samenwerking van zorg en onderwijs in één gebouw ontstaat een logische zorg- en onderwijsomgeving voor kinderen. Onderwijs en zorg lopen straks door elkaar en dat is een enorme winst voor de kinderen.”
“Wij zijn op deze zorgcampus één van de aanbieders. Onze school richt zich op een brede en complexe doelgroep leerlingen. Daar is veel zorg bij nodig. Dat is het mooie van dit concept, omdat alle zorg is geclusterd en geïntegreerd”, vertelt Harry. “Het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis (ETZ) gaat deels nieuw bouwen en heeft daarvoor een deel van ons schoolterrein nodig. Dat complexe bouwproces zou een te grote impact op de kwaliteit van ons onderwijs hebben. Het onderwijs zou niet meer goed mogelijk zijn. Door deze operatie ontstaat er op het bezoekersparkeerterrein van het ziekenhuis ruimte om een nieuw Kinder- en Jongerencentrum met geïntegreerd onderwijs en zorg te bouwen. Een mooie kans en de gemeente Tilburg dacht vanaf het begin actief mee, omdat het om de meest kwetsbare kinderen van Midden-Brabant gaat. De aard van speciaal onderwijs is dat het kind centraal staat en dat geldt ook voor de zorg. Door het samen te brengen ontstaat een schaal waardoor het een haalbaar project werd voor ons, de gemeente en uitvoerende partijen. De voltallige gemeenteraad vond dat het nieuwe geïntegreerde school- en zorggebouw opgeleverd moest zijn voordat het ziekenhuis ging bouwen. 18 juli 2022 besloot de gemeenteraad dat we mochten bouwen en vervolgens is er juridisch, planologisch en financieel heel goed samengewerkt met alle disciplines. Het was voor iedereen nieuw om dit in een zo hoog tempo kwalitatief goed te doen en samen hebben we steeds naar de beste oplossingen gezocht.”
“Er zijn 80 medewerkers uit zorginstellingen permanent elke dag in ons gebouw aan het werk om de 675 leerlingen te ondersteunen”, vertelt Harry. “Zo’n 350 gaan er over naar het nieuwe gebouw en een groot deel van de zorg gaat ook mee naar de nieuwbouw. De integratie van onderwijs en zorg moest zichtbaar en merkbaar zijn. Het kind en zijn beleving van de werkelijkheid stond centraal bij de ontwikkeling van ons concept voor onderwijs en zorg. Fysio- of ergotherapie vinden dus plaats in of bij hetzelfde klaslokaal waar de leerling onderwijs volgt. Dat was ook een belangrijke uitdaging voor het ontwerpteam van de architecten en de bouwer, tezamen met de toekomstige gebruikers. De vraag van het kind was steeds uitgangspunt. Dan kun je ook niet in hokjes denken want een kind denkt ook niet in hokjes.”
“Uiteraard was het budget belangrijk, toegesneden op een unieke vraag. Het budget was een enorme uitdaging. We wilden een ontwerp- en bouwteam dat ons begreep, waarbij de aannemer de ontwerpende partij zou meenemen. Pellikaan kwam als beste uit de selectie, waarbij we verwachtten dat ze actief mee zouden denken. Dat betekent in het proces hele korte lijnen, omdat onderwijs en zorg door elkaar lopen. Dat vraagt ook om modern denken vanuit een ergonomisch of ergotherapeutisch perspectief. Hoe beleeft een kind de dag, wat zijn vragen en hoe vertaal je die in activiteiten en ruimten? Je hebt kaders, maar binnen die kaders zoek je de logische ruimten. Je oefent met kinderen op een voor kinderen logische plek. Dus niet in een aparte ruimte, maar op de trap of hellingbaan op weg naar de klas. Dat is de snelste manier voor een kind om zich te ontwikkelen.”
“Snelheid was één van de hoofdvoorwaarden van de uitvraag en daarom hebben we ook snel een integraal team samengesteld, met Frencken Scholl Architecten voor het onderwijs en Wehrung Architecten voor het zwembad- en sportdeel”, reageert Pascal. “Overigens moet je snelheid niet met inzicht verwarren. Door tijdig partners te betrekken ontstond meer begrip en dus inzicht en konden we sneller acteren. Dat maakte dat we vaak al met 1-0 voorstonden voordat we een bepaalde klus aanpakten.
We wilden een geïntegreerd ontwerp voor alle onderdelen en dat betekent dat we permanent in dialoog waren met de medewerkers uit de zorg en het onderwijs. Het gebouw is volledig ingericht op rolstoelgebruikers, met zorgvuldige aandacht voor toegankelijkheid en gebruiksgemak. Zo zijn er X/Y-liften geïnstalleerd om mobiliteit te vergemakkelijken, en is er voldoende rekening gehouden met stallingsruimte door de toevoeging van speciale rolstoelkasten."
"Door het traditionele los te laten en direct in contact te staan met de opdrachtgever combineer je ruimte, integraliteit en snelheid"
Pascal: “De kracht van het project was dat er geen concrete regels waren. De opdrachtgever had wensen; los het dan maar op. In een traditioneel proces heb je een aanbestedende dienst met een boekwerk aan eisen. Je mag geen eis vergeten anders loop je een risico. Door dat model los te laten en direct in contact te staan met de opdrachtgever en vooral ook de doelgroep combineer je ruimte, integraliteit en snelheid. Dat bood ons de ruimte om out of the box te denken. In mei 2023 hebben we de bouwteam overeenkomst getekend. Toen lag er nog geen ontwerp alleen een programma van eisen en wensen. Vervolgens hebben we de VO, DO, en WABO fase doorlopen in zeven maanden tijd. Erg belangrijk was om vanaf het begin duidelijk te communiceren wat het doel was en hoe we dit samen op de meest efficiënte manier konden bereiken. Deze gezamenlijke visie en samenwerking zorgden ervoor dat iedereen betrokken bleef en gericht werkte aan een succesvol resultaat.”
Pascal: “Vooruitgang is niet alleen rechtdoor. Freek had snel in de gaten dat in verbinding staan met de opdrachtnemers en de klant belangrijk was.” Freek knikt: “We zijn begonnen met een omgekeerde planningsaanpak: van de oplevering terug naar de start. Dit gaf ons een helder beeld van de vereiste stappen. Vervolgens hebben we de planning in fasen opgedeeld en deze parallel laten verlopen.
Hierdoor konden we bijvoorbeeld tegelijkertijd aan het dak werken terwijl de tegelzetter al kon starten. Op hoogtijdagen stonden er vier kranen gelijktijdig te werken, waardoor je het gebouw letterlijk per dag zag verrijzen.” Pascal: “Dat kan alleen als je met uitstekende partners werkt en vanaf dag één de communicatie op orde is. Het voortdurend elimineren van risico’s was essentieel. We hadden een gedisciplineerd team, wat ons in staat stelde structuur te bieden. Vergelijk het met een estafetteloop; je kunt snel lopen, maar als je het stokje niet goed doorgeeft, gaat het mis. Freek heeft het moment van het doorgeven van het stokje uitstekend begeleid, wat ervoor zorgde dat iedereen zich betrokken en gemotiveerd voelde. Het zien van de resultaten werkt verslavend en houdt iedereen scherp.”
Kijk voor meer informatie op www.pellikaan.com.