Staatsecretaris Sander Dekker heeft op 25 november jl. de Scholenbouwprijs 2013 uitgereikt tijdens een feestelijke bijeenkomst in Den Haag. Mytylschool Gabriël Kinderexpertisecentrum Atlent in ‘s-Hertogenbosch was de grote winnaar. Het St. Ignatiusgymnasium in Amsterdam, Sterren College in Haarlem, Lentiz I LIFE College in Schiedam en STC Anthony Fokkerweg in Rotterdam kregen ieder een Innovatieprijs.
Tekst: Janet van Oort en Sibo Arbeek
Deze tiende editie van de Scholenbouwprijs voor het primair en voortgezet onderwijs is bijzonder. In de eerste plaats omdat met deze prijs ruim twintig jaar opdrachtgeverschap in de Nederlandse scholenbouw wordt gemarkeerd. In de tweede plaats vanwege het hoge aantal aanmeldingen. Met bijna 220 aanmeldingen en uiteindelijk 162 compleet gedocumenteerde projecten een absoluut record in de geschiedenis van de Nederlandse Scholenbouwprijs. Als zoveel partijen enthousiast meedoen aan deze prijsvraag laat dat zien dat onderwijs leeft en dat het nadenken over de vertaling van de visie op onderwijs in een mooi en goed gebouw heel actueel is. En daar gaat het natuurlijk om! In Nederland worden scholen gebouwd door mensen die hart hebben voor het onderwijs en vinden dat leerlingen en docenten recht hebben op een goede en duurzame leer- en werkplek. Deze Scholenbouwprijs is ook bijzonder omdat het lang heeft geduurd voordat het ministerie deze tiende prijs heeft uitgeschreven. Dat had onder meer te maken met het advies van de vorige Rijksbouwmeester Liesbeth van der Pol om onderwijsgebouwen pas te beoordelen als ze vier seizoenen in gebruik zijn.
In twintig jaar tijd is er veel veranderd. Toen de eerste Scholenbouwprijs in 1992 uitgeschreven werd, moesten de opdrachtgevers hun schoolgebouw nog binnen de rijksbekostiging realiseren. Het was de tijd waarin de centrale overheid bepaalde hoe gebouwd werd, onder welke voorwaarden en tegen welke prijs. De inhoud van het begrip opdrachtgeverschap heeft zich in twintig jaar sterk ontwikkeld. Was het voorheen klip en klaar wie aan de knoppen draaide en ging het om die duidelijk aanwezige directeur of bestuurder te stimuleren in zijn of haar rol, nu is het opdrachtgeverschap veel complexer en gevarieerder. Deze tijd staat voor grote veranderingen in de samenleving en dus ook in het onderwijs. Door de verschillende decentralisaties vanuit de rijksoverheid naar de gemeenten en de schoolbesturen is het binnen de eigen context en afweging steeds beter mogelijk maatwerk te leveren. Onderwijs vormt de belangrijkste drager voor de economie van morgen en levert onze nieuwe ambassadeurs, leraren, advocaten en de mensen op de bouw. De omgeving van het onderwijs grijpt steeds meer in op het leerproces en de vormgeving ervan. Tegelijkertijd is er meer behoefte aan veiligheid, herkenbaarheid en kwaliteit. Dat lijken tegengestelde bewegingen, maar in de uitwerking en vormgeving van de gebouwde opgave leiden ze tot mooie voorbeelden van fraaie en duurzame gebouwen die steeds vaker tot stand komen in gedeeld opdrachtgeverschap.
De Scholenbouwprijs 2013 beloont professioneel opdrachtgeverschap. Het was de taak van de jury om te beoordelen in hoeverre de opdrachtgever laat zien dat hij op een professionele en betrokken wijze het proces naar het nieuwe of vernieuwde schoolgebouw heeft ingericht en gemanaged. Daarbij keek ze in het bijzonder naar de wijze waarop het thema Onderwijskwaliteit en Verbindingen in het schoolgebouw en de inrichting ervan is vertaald. Een thema dat zo goed bij deze tijd past. Het onderwijs als verbindend element in een veranderende samenleving, als een duurzame drager voor programma, bouw en exploitatie. De jury wilde gegrepen worden door een enthousiaste opdrachtgever die trots is op de wijze waarop hij binnen en buiten de school programmatische en fysieke verbindingen tot stand heeft gebracht. In drie pittige beoordelingsronden heeft de jury haar selectie gemaakt. Dit was een intensief proces van kijken en lezen, nog eens bekijken, met elkaar discussiëren en goed vergelijken. Ten slotte is de jury na een boeiende reis van twee dagen langs de acht geselecteerde projecten tot de conclusie gekomen dat zij de prijswinnaars heeft gevonden.
De vier opdrachtgevers die de jury binnen de categorie voortgezet onderwijs heeft bezocht stonden met verschillende aanleidingen voor diverse uitdagingen die hebben geresulteerd in uiteenlopende uitwerkingen in onderwijsprogramma en gebouw. Het St. Ignatiusgymnasium in Amsterdam-Zuid is een zeer geslaagd voorbeeld van verbouw en uitbreiding van een bestaand monumentaal gebouw in een hoog stedelijke omgeving waardoor deze school voor de omliggende wijk is behouden. Het Sterren College in Haarlem illustreert hoe vmbo succesvol gestalte kan krijgen binnen een organisatorisch en stedenbouwkundig lastige opgave en zo het beroepsonderwijs in de etalage en op een voetstuk zet. Het Lentiz | LIFE College laat prachtig zien hoe op een bijna onmogelijke plek het onderwijs een stevige brug naar de samenleving kan zijn voor kwetsbare leerlingen. Het Scheepvaart- en Transport College in Rotterdam demonstreert in haar transparante en herkenbare gebouw hoe een doorlopende leerlijn in een internationaal georiënteerd opleidingscentrum leerlingen klaarstoomt voor de beroepspraktijk die voor de deur ligt. Deze vier projecten demonstreren actuele ontwikkelingen en uitdagingen waar het voortgezet onderwijs in Nederland voor staat. De opdrachtgevers laten met hun nieuwe schoolgebouw zien dat zij de uitdagingen van deze tijd met trots en volharding het hoofd kunnen bieden. De jury heeft geoordeeld dat deze opdrachtgevers een voorbeeld zijn voor velen als het gaat om innovatie, vooruitgang en verbinding en heeft daarom besloten om in het voortgezet onderwijs niet één winnaar te kiezen, maar vier Innovatieprijzen uit te reiken.
In de vier projecten die de jury binnen het primair onderwijs heeft bezocht, ging het in alle gevallen om multifunctionele accommodaties of brede scholen waarbij de betreffende school of scholen één van de partijen is die het opdrachtgeverschap deelt met andere maatschappelijke partners. Basisschool Edith Stein in het Brabantse Zijtaart is een mooi voorbeeld van vitalisering van het dorpshart in het voormalige klooster, waarin het onderwijs de spil vormt en allerlei dorpsfuncties samenbindt. De Sterrenschool in Zevenaar laat zien hoe fris en succesvol een vernieuwend onderwijsconcept kan zijn waarin het ritme van het kind en het gezin centraal staat. De Sterrenschool is onderdeel van Brede School Groot Holthuizen, een cluster van kindfuncties waarbinnen nog wordt gezocht naar samenwerking. Openwijkschool De Combinatie in Vlissingen laat zien hoe in een grootschalige herstructureringsoperatie de identiteit van de partners gewaarborgd blijft in een samenhangend gebouw en waar dankzij een uitstekende samenwerking meer gerealiseerd wordt dan voor mogelijk werd gehouden. Mytylschool Gabriël ten slotte laat volgens de jury zeer overtuigend in activiteitenprogramma en gebouw zien dat het concept van de brede school succesvol integraal kan worden toegepast. In alle onderdelen van deze school en dit KinderExpertiseCentrum heeft de samenwerking tussen onderwijs- en zorgpartners geleid tot synergie en een bijzondere, volledig op de leerlingen toegesneden leeromgeving. Deze geslaagde symbiose tussen inhoud en de fraaie gebouwelijke uitingsvorm heeft de jury unaniem doen besluiten dat er binnen het primair onderwijs een overtuigende winnaar is: de Mytylschool Gabriël in ’s-Hertogenbosch.