Diederik Samsom is terug in de wereld van de bouw. Afgelopen zomer volgde hij Doekle Terpstra op als voorzitter van TKI Bouw en Techniek. In zijn nieuwe rol zet hij zich in voor de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Industrialisatie speelt hierin een sleutelrol, stelt Samsom. En daar hebben we de hele keten voor nodig, van land tot pand.
> Diederik Samsom is activist, politicus, strateeg en ondernemer voor een duurzame toekomst. Tussen 2012 en 2016 was hij fractievoorzitter van de PvdA. Als kabinetschef van Frans Timmermans werkte hij tussen 2019 en 2024 mee aan de Europese Green Deal. Sinds juni 2025 is Samsom voorzitter van TKI Bouw en Techniek. Daarnaast vervult hij diverse toezichthoudende en adviserende rollen, zoals voorzitter Raad van Commissarissen Gasunie.
‘Als we de verduurzaming van onze leefomgeving nog op tijd willen realiseren, moeten we de innovatie in de bouw en techniek echt versnellen en veel meer inzetten op industriële bouw met biobased materialen.’ Het doel om in 2050 een volledig CO₂-vrije gebouwde omgeving te realiseren, vraagt volgens Samsom om slimme technologieën en schaalbare oplossingen. De hele bouwketen zal hieraan moeten bijdragen. ‘We moeten nog meer inzetten op innovatie, digitalisering, industrialisatie en samenwerking. Bouwstromen kunnen dat proces enorm versnellen.’
Door regionale samenwerkingen, gebundelde vragen en conceptuele, fabrieksmatige bouw kan er in bouwstromen duurzamer en sneller worden gebouwd. De grootste tijdwinst is hierbij te halen in de planfase voorafgaand aan bouwprojecten, denkt Samsom. ‘Ook hierin moeten we een programmatische slag slaan en meer gaan werken met standaarden. We zijn in Nederland nog teveel geneigd om elk project als uniek te benaderen en telkens opnieuw alle procedures te doorlopen. Standaarden die de structuur, kwaliteit en informatieoverdracht borgen, kunnen uitkomst bieden.’
Vanuit verschillende organisaties en overheden wordt er gewerkt aan dergelijke standaarden. Dat maakt de weg vrij naar opschaling van de industriële bouw. Toch zijn er volgens Samsom nog een aantal hardnekkige bottlenecks die ook weggewerkt moeten worden. ‘Stikstof en netcongestie zijn belangrijke thema’s die nog onvoldoende zijn aangepakt. Daar ligt een belangrijke taak voor het komende kabinet. Op die dossiers zal meer en betere sturing moeten komen vanuit de centrale overheid.’ Daarop wachten is geen optie, stelt Samsom. ‘We zullen moeten blijven doorwerken aan het verbeteren van processen in de bouwketen en aan systemen die efficiëntie verhogen en de CO₂-uitstoot verminderen.’
Een oplossing voor het stikstofprobleem heeft momenteel de grootste prioriteit, denkt Samsom. ‘Daar heeft de overheid al twintig jaar de bal laten liggen, en dat zorgt voor steeds grotere problemen in ons land. Vooral aan de kant van de bouw en de landbouw.’ Er zal onder andere gewerkt moeten worden aan nieuw landbouwbeleid. En de oplossing hiervoor ligt volgens Samsom recht voor onze neus. ‘Maak van de nood een deugd en zorg voor een overgang naar een duurzamer en toekomstbestendiger systeem. Weg van intensieve monoculturen en veel meer richting een natuurinclusieve aanpak waarbij boeren inzetten op het verbouwen van biobased bouwmaterialen zoals hennep, vlas en stro.’
Ketens van land tot pand kunnen volgens Samsom heel mooi bijdragen aan diverse maatschappelijke en regionale uitdagingen op het gebied van water, klimaat, landbouw en woningbouw. Zo kan er van onderaf en vanuit de markt worden ‘geduwd’ op versnelling en opschaling van duurzame ketens in de bouw. Als voorbeeld noemt hij Vereniging Circulair Friesland, een netwerk dat al tien jaar de transitie naar een circulaire economie in de provincie Friesland aanjaagt. ‘Dat is een koploper op het gebied van circulair bouwen. De hele keten werkt daar samen aan innovatieve oplossingen voor de bouw. De cycli van de verschillende ketens zijn goed op elkaar afgestemd, wat zorgt voor optimalisatie van het proces en voorspelbare bouwvolumes. Belangrijke voorwaarden voor opschaling. Friesland is hiermee echt een voorbeeld voor andere provincies.’
Vertrouwen maakt in Friesland het verschil, denkt Samsom. ‘We moeten veel meer van elkaar leren en kennis delen. Publieke en private partijen moeten niet langer de kaarten tegen de borst houden, maar open zijn over uitdagingen en belemmeringen. Gemeenten, woningcorporaties en bouwpartijen moeten inhoudelijk met elkaar in gesprek om samen te komen tot nieuwe standaarden en nieuwe afspraken voor opschaling van innovatieve oplossingen. Dat begint met vertrouwen en het spreken van één gezamenlijke taal.’
De focus moet hierbij volgens Samsom niet alleen liggen op meer programmatische en industriële nieuwbouw, maar zeker ook op een programmatische aanpak voor renovatie- en verduurzamingsprojecten. ‘Er ligt de komende decennia een enorme opgave in het verduurzamen en renoveren van bestaand vastgoed. Hier moeten langetermijnvisies op ontwikkeld worden. Gestandaardiseerde, herhaalbare processen en intensieve samenwerking tussen overheden, bouwbedrijven en kennisinstellingen zorgen ervoor dat we ook hierin veel sneller stappen kunnen zetten.’
TKI Bouw en Techniek kan als aanjager dienen bij dit soort ontwikkelingen. Samsom: ‘We brengen partijen samen, delen kennis en vormen zodoende de katalysator voor schaalbare innovaties in de ontwerp-, bouw-en technieksector. Onze focus ligt daarbij vooral op het verbeteren van de processen in de bouw. Zo kunnen digitale tools ontwerpen verder optimaliseren en helpen nieuwe bouwmaterialen om energieverlies te minimaliseren. Vanuit TKI werken we iedere dag aan dit soort schaalbare innovaties met impact.’
En positieve can do-mentaliteit is volgens Samsom belangrijk om de haperende woningbouw weer op gang te krijgen. ‘Ja, er zijn knelpunten en er ligt een stevige taak voor het komende kabinet, maar er zijn ook heel veel beloftevolle innovaties. De markt is duidelijk in beweging en er zijn steeds meer goede voorbeelden. Het is nu vooral zaak om de komende jaren uit de pilotfase te komen en te werken aan opschaling van innovaties.’
In 2030 heeft de productiviteit van de duurzame bouw een flinke schaalsprong gemaakt, verwacht Samsom: ‘Dan kunnen we echt gaan opschalen en komt een volledig CO₂- vrije gebouwde omgeving alsnog in het vizier. Die eerste schaalsprong, daar ga ik me de komende jaren als voorzitter van TKI Bouw en Techniek vol voor inzetten.’
