Accountants- en advieskantoor BDO onderzoekt jaarlijks de financiële positie van de Nederlandse gemeenten. Bij dit grootschalige onderzoek maken ze gebruik van de financiële kengetallen die de gemeenten zelf aanleveren in hun jaarrekeningen en begrotingen. Tijdens de gemeentelijk vastgoeddag van IVVD neemt Marco Pot, Partner publieke sector bij BDO, de benchmark voor gemeenten onder de loep. Hoe scoren gemeenten in 2026 gemiddeld en wat zeggen die cijfers nu eigenlijk?
Hoge kosten van vervanging van het vastgoed
Een grote uitdaging is volgens Pot dat de vervanging van maatschappelijk vastgoed vaak niet of niet volledig in de begrotingen is opgenomen. En dat terwijl er hoge kosten mee zijn gemoeid. ‘Gemeenten hebben onvoldoende zicht op wat er de komende veertig jaar op dat gebied op ze afkomt. Ze hebben daarnaast geen goede langetermijnstrategieën op het vastgoed. En dat terwijl er grote uitdagingen liggen door toenemende bouwkosten, stijgende rentes en hoge verduurzamingsambities.’
Kansen ziet Pot ook wel degelijk. ‘Door demografische ontwikkelingen kan maatschappelijk vastgoed in sommige dorpen en steden een andere invulling krijgen. Ook zie ik kansen in regionale samenwerking. Niet elk dorp heeft natuurlijk een eigen zwembad nodig en niet elke stad een theater. Daarnaast liggen er mooie kansen in publiek-private samenwerkingen. Gemeenten kunnen nog veel meer inzetten op mixed-use.’
Verzilveren van kansen
In de keynote lezing gaat Pot nadrukkelijk in op manieren om die kansen te verzilveren. ‘Dat begint met het goed in beeld brengen waar we het over hebben. Wat zijn nu precies de trends? Wat zijn de generieke opgaven van gemeenten? En hoe vertalen die opgaven zich naar bepaalde beleidsterreinen? Vervolgens is het de uitdaging om met de nodige bestuurlijke sturingskracht de juiste keuzes te maken. Onderbouwd en met een blik op de lange termijn.’
Die sturingskracht moet volgens Pot wel op een goede manier worden doorvertaald binnen de gemeentelijke organisatie. Het lange termijn beleid moet worden omgezet naar uitvoering. ‘Ook dat is een uitdaging. De uitvoeringskracht van gemeenten staat behoorlijk onder druk. De overheid vergrijst en de arbeidsmarkt krimpt de komende jaren fors. Daarnaast neemt de arbeidsproductiviteit bij de overheid al jaren af, ondanks digitalisering en AI. Met minder mensen zullen gemeenten het werk moeten doen. Ook dat vraagt scherpe keuzes en goede prioritering.’
Wees zuinig op het vastgoed
Hoewel de verschillen tussen gemeenten groot zijn, heeft Pot wel één overkoepelende aanbeveling: ‘Wees zuinig op de maatschappelijke voorzieningen. Deze voorzieningen maken jouw dorp of stad uniek. Dus geef geld uit aan het onderhouden en verduurzamen van deze gebouwen, anders gaat het ten koste van de leefbaarheid.’ ‘Maar’, waarschuwt Pot, ‘doe het wel met beleid, niet alles kan. Keuzes en samenwerking met andere gemeenten zijn nodig.
