Gemeenten schrijven hun gebouwen traditioneel af tot 0 euro, alsof bouwproducten na gebruik waardeloos zijn. De circulaire restwaardemethodiek, onder andere ontwikkeld door Alba Concepts, brengt daar verandering in: het bepaalt de financiële restwaarde van circulaire bouwproducten. De gemeente Smallingerland paste als een van de eerste gemeenten in Nederland haar financiële verordening aan om met die restwaarde te mogen rekenen. Het resultaat: meer investeringsruimte, betere en duurzamere gebouwen en breed draagvlak – van werkvloer tot raadzaal.
Stel je voor: een gemeente bouwt een school met hoogwaardige, losmaakbare producten. Het gebouw gaat veertig jaar mee, maar de stalen constructie en de gevelplaten zijn daarna nog prima herbruikbaar. Toch wordt in de boeken alles naar nul afgeschreven. In het Friese Smallingerland is die denkwijze inmiddels losgelaten.
De methodiek is gekoppeld aan zoveel mogelijk externe databronnen. Daardoor wordt deze steeds betrouwbaarder en minder afhankelijk van eigen interpretatie, aldus Van Grinsven. Bovendien is de rekenmethodiek behouden ingestoken. Zo wordt er geen inflatie in meegenomen. Van Grinsven: ‘Het grootste risico dat wordt gezien, is dat de financiële restwaarde in de toekomst lager uitvalt dan berekend. Daarom willen wij een eerste stap zetten die verantwoord is.’ De grote accountantskantoren staan inmiddels achter de methodiek en die is ook goedgekeurd door de commissie BBV, wat het voor gemeenten een stuk gemakkelijker maakt.
Voorwaarden en borging
Smallingerland stelt heldere voorwaarden. Pas als is vastgelegd welke producten zijn gebruikt en als het gebouw voldoende losmaakbaar is, mag er met een restwaarde worden gerekend. Alders: ‘Het liefst aangevuld met een demontagehandleiding.’ Per project wordt een materialenpaspoort bijgehouden. Dat maakt de aanpak transparant en controleerbaar.
Goed assetmanagement is volgens Alders cruciaal. ‘Bij scholen bijvoorbeeld bouwt de gemeente het pand, maar doet de school zelf interne verbouwingen. Daarbij kan de losmaakbaarheid worden aangetast, bijvoorbeeld doordat schroefverbindingen verdwijnen achter behang of stucwerk. Wie weet dat 20 jaar later nog?’
Begeleiding door Alba Concepts
Alba Concepts begeleidde Smallingerland stap voor stap. Het begon met een brede sessie voor medewerkers, wethouders, directeuren en andere betrokkenen. Van Grinsven: ‘Door die uitleg werden mensen binnen de gemeente enthousiast om het breder op te pakken.’ Alders beaamt dat: ‘Van alle kanten werd er toen gezegd: het ijzer smeden wanneer het heet is, doorpakken nu. We hoefden eigenlijk geen draagvlak meer te organiseren’”
Alba Concepts ondersteunde bij het beantwoorden van raadsvragen en het opstellen van raadsvoorstellen. Samen met de gemeente Heerenveen, die hier al ruime ervaring mee heeft, werd een praktisch stappenplan ontwikkeld om circulariteit en restwaarde effectief in iedere projectfase te integreren.
Opschaling en toekomst
Heerenveen heeft inmiddels al meer dan tien scholen die afschrijven naar restwaarde of zich daarop voorbereiden. Ook Leeuwarden maakt stappen. Alders ziet dat kleinere gemeenten eenvoudiger kunnen aanhaken: ‘Die hebben niet de capaciteit om dit helemaal zelf op te tuigen, maar kunnen nu heel makkelijk meeliften bij anderen.’
De volgende stap voor Smallingerland: circulair bouwen verankeren als standaardproces. Samen met Alba Concepts wordt een implementatie- en trainingstraject opgezet voor gebouwenbeheerders, financiële medewerkers en projectleiders. De gemeente kijkt bovendien verder dan vastgoed: ook de openbare ruimte komt in beeld.
Alders vat samen wat circulair bouwen de regio brengt: ‘Los dat het circulariteit en toekomstbestendigheid een boost geeft, is het echt letterlijk een impuls voor de economie. Je gaat met elkaar op grote schaal zo’n 8 procent meer investeren, zonder dat je dat raakt in je kapitaallasten.’
