De mbo-vakschool Nimeto aan de Smijerslaan in Utrecht is een vakschool voor creatieve ruimtemakers, van etalagebouwers tot schilders. Met de creatieve inbreng van een jonge architect en een enthousiaste gebruikersgroep werd het bestaande gebouw getransformeerd tot een hele fijne leer- en werkomgeving.
Tekst: Sibo Arbeek
Op de binnenplaats van het mbo Nimeto in Utrecht is een prachtige tuin met zittafels aangelegd. Het plein wordt omsloten door de glazen gevels van de school, een loopbrug en een arcade. Het is bijna niet meer voor te stellen hoe de situatie voor deze geslaagde transformatie was.
Foto vlnr: Henk Vermeulen, Wilma Kempinga en Maarten van Kesteren
Schooldomein tekende het verhaal op in gesprek met Wilma Kempinga van Mevrouw Meijer, Voorzitter College van Bestuur Henk Vermeulen en architect Maarten van Kesteren van Studio MVK. Henk: “Nimeto is een school voor ruimtelijke beroepsopleidingen op mbo niveau. Door verschillende verbouwingen en aanbouwen is de school in de loop van de tijd behoorlijk onoverzichtelijk geworden en de technische staat liet ook te wensen over.
Bovendien stond het middenterrein vol met auto’s van docenten en buurtbewoners. Tegelijk is dit een superplek; 10% van onze studenten komt uit de stad en meer dan 50% buiten een straal van dertig kilometer. Wij zijn een school met een eigen cultuur en sfeer en passen hier goed, midden in Utrecht. De bestaande gebouwen moesten aangepakt worden, maar hadden een ruimtelijke kwaliteit die we graag wilden behouden. Zo is het gebouw van de voormalige schilderschool ruim 50 jaar oud en heeft prachtige sheddaken en mooi noorderlicht. We wilden dus in ieder geval op deze plek onze 1.700 studenten blijven huisvesten.”
"De bestaande gebouwen moesten aangepakt worden, maar hadden een ruimtelijke kwaliteit die we graag wilden behouden"
Henk verder: “Wij zijn een vakschool, opgericht door de sector. Dat zit in ons DNA. Een echt vak ontwikkelt zich omdat je steeds met innovatie bezig bent en dat wilden we weer zichtbaar maken. Ik ontmoette Mevrouw Meijer bij een sessie in Den Bosch rond het ontwerpen van leeromgevingen. Het mooie was dat de visie van Mevrouw Meijer uitgaat van de kwaliteiten van het eigen gebouw en de potentie van hergebruik.
Foto: Max Nibbrig
Wat bovendien aansprak is dat Mevrouw Meijer jonge architecten een kans geeft. Dat past bij ons eigen beleid, waarbij we bedrijven in onze sectoren stimuleren om onze studenten aan te nemen. Die zijn natuurlijk nog jong, maar hebben veel potentieel en willen graag mee helpen innoveren. Dat is goed te vergelijken met de methode van Mevrouw Meijer om drie jonge architecten een kans te geven, die bovendien voor hun ontwerpend onderzoek worden betaald. Het mooie is dat je in zo’n ontwerpproces met drie verschillende uitwerkingen je eigen ideeën verder vormt en uitkristalliseert.” Wilma knikt: “Het is enorm belangrijk om architecten zonder scholenbouwervaring een kans te geven. In dat proces betrekken we studenten en medewerkers om mee te denken.
Er was hier een brede begeleidingsgroep vanuit de school, waarin architectuurhistoricus Bettina van Santen en mensen van stedenbouw ook meedachten. Dat maakt dat een proces door iedereen kritisch wordt beoordeeld.” De school koos unaniem voor Maarten van Kesteren, omdat zijn ontwerp het meest open was en het beste paste bij de ontwikkeling naar gepersonaliseerd leren. Wilma verder: “Dat is bijzonder; Maarten was jong en had nog nooit iets groots ontworpen, laat staan een gebouw van 16.000 m2. De studenten vonden ook dat zijn ontwerp het beste bij de toekomst van het onderwijs paste. Dan gaat het over domeinen, met de openheid van echte werkplaatsen, waar studenten met eigen trajecten bezig zijn. In de andere twee ontwerpen zag je veel meer de traditionele klaslokalen terugkomen.”
Foto: Max Nibbrig
De school bestaat uit vijf bouwdelen, gescheiden door een straat. Een nieuw bouwdeel en het plein verbinden de gebouwen. Maarten legt uit: “De kern van het gebouw bestaat oorspronkelijk uit de schilderschool en de slagersschool die door architecten Piet Dingemans en Rein Flederus in 1968 en 1970 zijn ontworpen.
In de loop van de tijd was Nimeto een aan elkaar geknoopt geheel van stijlen en elementen geworden, met veel kleuren, overal werkstukken van studenten en verschillend meubilair. Het was een gezellig gebouw, maar structuur en eenheid ontbraken. We wilden de kleur niet weghalen, maar wel een nieuwe balans creëren, met veel groen in het hart van het gebouw. Ik heb heel bewust ingrepen gedaan door de hoofdstructuur rigoureus aan te pakken en de ventilatiesystemen op orde te brengen. De lokalen en gangen heb ik juist een lichte opknapbeurt gegeven. De vloeren en de lambrisering zijn opgefrist, maar de plafonds vrijwel onbewerkt; veel systeemplafonds zijn verwijderd voor extra hoogte. Ik heb vooral gefocust op de vier centrale ruimten. Zo hebben we de kelders geactiveerd door delen van de vloer weg te halen. Dankzij de grote vide[s] komt er daglicht binnen in de kelder waar de praktijkruimte voor etalage-inrichting zit.
De kantine heeft een opfrisbeurt gekregen en we hebben een grote, lichte studieruimte in het talencentrum gemaakt, die aan de transparante loopbrug ligt. De ruimten functioneren als ankerpunten voor wie door het gebouw dwaalt, leggen verbindingen en voegen ruimte toe aan het gebouw. De loopbrug eindigt in een nieuwe gang, de route knoopt de vier centrale ruimten aan elkaar. Zo ondersteunt een houten constructie de nieuwe gevel. Dat was nodig omdat de vloer die zorgde voor stabiliteit werd verwijderd om ruimte te maken voor de vide. De nieuwe houten kolommen kruisen de bestaande betonnen draagconstructie.”
Foto: Max Nibbrig
“Verder wilde ik ingetogen kleuren en materialen zoals hout gebruiken; studenten en hun werkstukken zorgen voor de kleur”, vervolgt Maarten. “Binnen de lokalen hebben docenten vrijheid om kleur toe te voegen en studentenwerk op te hangen. Of zoals de oorspronkelijke architect Dingemans stelde: ‘ik wil mijn gebouwen als een canvas aan de studenten geven’.
Daarnaast hebben we de auto’s van het binnenterrein weggehaald en daar een mooie binnentuin gemaakt, die nu het groene hart van het complex is.” Henk knikt: “In het begin moesten de docenten even wennen, maar nu zie je hoe ze hun ruimten beginnen in te richten. In de open gemeenschappelijke ruimten worden spontaan exposities georganiseerd. Door de neutrale kleuren nodigt het uit; het is als het ware een omlijsting van het werk van de studenten. En als je het over het DNA van een vakschool hebt; de deuren staan altijd open en je kijkt dwars door de lokalen heen.”
Wilma vult aan: “Het meest duurzame gebouw is het gebouw dat er al staat; dat gaat boven circulair. Feitelijk kunnen we het ons niet permitteren om te slopen vanuit het perspectief van duurzaamheid. Een kenmerk van zo’n prachtige vakschool is dat veel in het gebouw door studenten en docenten is gedaan, zoals het schilderwerk. De houten tafels zijn deels door Nimetoleerlingen en leerlingen van het Hout- en Meubileringscollege gemaakt. Dat is het voordeel van het werken met bestaande gebouwen en cadeautjes die je in nieuwbouw niet zult vinden.” Henk knikt: “Je gooit ook zo maar een stuk geschiedenis weg dat met deze plek is verbonden, los van de materiële, architectonische en bouwkundige waarde. Hier maken we samen met de buurt de omgeving ook groener. De gemeente Utrecht en het ondernemingsfonds dragen ook middelen bij, zodat de tuin straks naadloos overvloeit in het hele gebied.” Wilma voegt toe: “Nimeto was een relatief goedkoop project. De prijs per vierkante meter was € 770. Ter vergelijking: de nieuwbouwnorm van het VNG is € 2.700 per vierkante meter en kan oplopen tot € 3.700. Bovendien geeft transformatie veel minder CO2-uitstoot dan nieuwbouw. Het duurt zeker dertig jaar voordat je de nieuwbouwuitstoot hebt gecompenseerd.” Los van dat alles wisselt de prachtige binnentuin gedurende het seizoen van kleur, maar altijd is één kleur dominant, die prachtig afsteekt tegen de ruimtelijkheid van deze nieuwe leer- en werkomgeving.
Kijk voor meer informatie op www.mevrouwmeijer.nu.