Circulair organiseren betekent dat je alles doet wat nodig is om het beoogde circulair resultaat voor elkaar te krijgen als circulair adviseur, samen met de betrokken marktpartijen. Voorwaarde is het vinden van een standvastige opdrachtgever en partijen met wie je vooraf je visie deelt en die daardoor bewust met elkaar willen samenwerken. René de Klerk van Rendemint vertelt over zijn passie.
Dit proces omvatte eerst de circulaire engineering. Dat betekent het omvormen van ontwerp naar volledig losmaakbaar en het vertalen van de look and feel in circulaire materialen, zonder giftige stoffen, zonder lijm en zonder nietjes. Daarna volgde het circulair inkopen traject en aansluitend de realisatiefase tot en met de oplevering.”
Gezond en circulair
“In de wereldwijde zoektocht naar een circulair plaatmateriaal voor het provinciehuis Friesland kwamen we per toeval Rubberwood tegen. Rubberwood bleek een duurzaam, kwalitatief sterk, volledig en vrijwel oneindig gelijkwaardig herbruikbaar materiaal te zijn en bovendien formaldehyde vrij en C02 negatief. Het hout is afkomstig van de rubberboom waar latex uit afgetapt wordt. Na zo’n 25 jaar geeft de boom niet voldoende latex meer en wordt hij vervangen door een jonge boom. We vonden een hightech fabriek met zeer goede werkomstandigheden die de bomen met geothermische energie verwerkt tot een toxisch-vrij product. In het provinciehuis is al het plaatmateriaal met formaldehyde, zoals spaanplaat, multiplex en mdf, vervangen door Rubberwood. Daarmee is het op afstand het meest gezonde en circulaire project geworden van die tijd.”
De PRP®-methode is ontwikkeld om objectief te kunnen kijken naar producten, de materialen waarvan die producten gemaakt zijn en naar (alle) grondstoffen die gebruikt zijn om tot een bepaald resultaat te komen, inclusief de grondstoffen voor energieopwekking. De uitkomst daarvan wordt vergeleken met de grondstoffen die behouden zijn gebleven; hoe minder grondstofverlies, hoe beter het resultaat. Dat is anders dan de trend die op dit moment lijkt te ontstaan om met name ‘producten’ zo lang mogelijk te behouden/her te gebruiken of om zo weinig mogelijk nieuwe grondstoffen te gebruiken, ongeacht of die grondstoffen daarna alsnog verloren gaan. De essentie is juist om grondstoffen gelijk- waardig te behouden voor toekomstige generaties en ze ‘tijdelijk’ in te zetten voor de producten die op dit moment nodig zijn. De tool kun je vervolgens gebruiken om circulariteit objectief te meten en te vergelijken bij aanbestedingen en voor het opstellen van geverifieerde materiaalpaspoorten.”
Lef en standvastigheid
“De doelstelling van de overheid is om in 2050 een volledig circulaire economie te realiseren. Voor 2030 heeft het kabinet een tussendoelstelling geformuleerd: de halvering van het gebruik van de hoeveelheid primaire abiotische grondstoffen, ofwel: alles wat niet groeit. Als ik nu kijk naar de aanbestedingen wordt er nog maar heel weinig circulair aanbesteed. Dat is met name een verantwoordelijkheid van de inkopende overheden. Je hebt er naast visie en ambitie ook lef en standvastigheid voor nodig. Voorwaarde voor het welslagen is dat je de mensen achter je krijgt. Daarom beginnen we een circulair proces vaak met het trainen in circulaire kennis van de betrokken medewerkers maar soms zoals bij Wageningen ook wel de gehele organisatie, tot en met wethouders. Daarna houden we een of meerdere ambitie-sessies: wat willen we precies en hoe ver willen we gaan? Dat mondt vaak uit in best hoge ambities vanuit het enthousiasme vanuit de trainingssessies. Daarom volgt daarna altijd een bereidheidssessie: wat zijn de consequenties van onze ambitie en hoever zijn we bereid te gaan om dat te realiseren? Vaak schrikt men daarvan en wordt het plan meer realistisch gemaakt met de grootste kans op intern draagvlak en medewerking van de markt. Daarmee starten we het inkooptraject en daarna de uitvoering omdat de opdrachtgever dát plan wil en kan en zal verdedigen, ook als het moeilijk wordt qua planning en budget.”
Werken met weerstand
“Marktpartijen reageren overwegend positief op het uitgangspunt om circulair te produceren of bouwen, maar uiteraard heeft iedereen een noodzakelijk commercieel belang. Wanneer de gevolgen op aspecten als tijd, geld, inzet, nog-niet-eerder-gedaan of het toepassen van andere materialen zichtbaar worden, zie je dat er weerstand komt. Dan is het zaak dat de opdrachtgever achter de circulair adviseur blijft staan. Door vol te houden, te overtuigen en vooral ook te laten zien dat het anders kan krijg je partijen mee. Vervolgens kunnen we met kennis en creativiteit aan de uitdagingen onderweg gaan werken. Leuk effect is dat mensen die vooraf de meeste bedenkingen hebben vaak na afloop de beste ambassadeurs zijn van het circulaire proces. En bij de meeste van onze projecten laten we zien dat circulair ontwerpen en bouwen niet duurder hoeft te zijn dan traditioneel bouwen.”
Staal is staal dat je bijna zonder verlies een andere verschijningsvorm kunt geven als je dat doet met hernieuwbare energie en hetzelfde geldt voor bijvoorbeeld het Rubberwood waar ik het over had, dat vrijwel geheel gelijkwaardig herbruikbaar is. Betonnen kanaalplaten kunnen herbruikbaar zijn, maar dat betekent wel dat je op kanaalplaten een folie aanbrengt waarop een afwerkvloer gestort wordt zodat dat na gebruik makkelijk en zonder schade weer te scheiden is. Zoals bij ons circulair project bedrijvenpark Ambachtszoom eerder regel dan uitzondering is.”
Angst voor het onbekende
De sporthal in Muiden is bijvoorbeeld verregaand circulair georganiseerd. De verplichting voor de uitvoerende partijen om tijdens het proces circulair mee te blijven denken was vastgelegd in de opdracht. Daardoor had de opdrachtgever het recht om elke marktofferte in te zien. Wij kunnen beoordelen of de argumenten reëel zijn wanneer iets niet circulair was en daar eventueel andere offertes tegenover zetten. Rendemint vindt in zo’n proces vaak andere circulaire oplossingen of ontwikkelt zelf nieuwe circulaire oplossingen in samenwerking met de markt. Wanneer die een gelijke prijs en kwaliteit hebben dan neemt de uitvoerende partij dit over. In sommige gevallen stellen we zelf onderaannemers voor, waarvan we weten dat ze innovatief en oplossingsgericht kunnen denken en meewerken. Ik denk dat er veel meer kan in publieke gebouwen. Opdrachtgevers moeten snappen dat het niet duurder hoeft te zijn en vooral iets meer durven. Daarnaast moet je loskomen van de mainstream uitleg van circulariteit. Het gaat om veel meer. Een gebouw zonder hergebruikte materialen, dus met alleen nieuwe materialen kan weldegelijk zeer circulair zijn, als de materialen – en de grondstoffen waarvan het gemaakt is - makkelijk losmaakbaar en gelijkwaardig herbruikbaar zijn.”
Kijk voor meer informatie op www.rendemint.nl of www.therendemseries.com.
