Het Franse Gat verbindt buurt met gebruikers; circulair proces voor integraal kindcentrum

Tekst: Sibo Arbeek

De gemeente Veenendaal vindt samen met de schoolbesturen dat de vorm van een IKC het beste past op maatschappelijke ontwikkelingen zoals de opbrengsten van taal en rekenen, creativiteitsontwikkeling, bewegingsonderwijs, obesitas, sociale vaardigheden, burgerschap en computervaardigheid. Het Franse Gat is een wijk met veel diversiteit, zowel cultureel als sociaaleconomisch. School JUUL mag daar nieuw bouwen, maar wel als onderdeel van een nieuw te bouwen IKC, samen met de Patrimoniumschool en kinderopvang Luna. IKC Het Franse Gat wordt een gebouw waar kinderen van 0-13 jaar veilig kunnen opgroeien, spelen en leren.

Het kindcentrum biedt straks ruimte aan 445 basisscholieren en 64 kinderen in de opvang. De directeuren van Christelijke Kinderopvang Luna en van de schoolbesturen Gave Scholen en CPOV ondertekenden samen met de gemeente de samenwerkingsovereenkomst voor de ontwikkeling van het kindcentrum. Daarin gaven de kernpartners aan hoe ze gaan samenwerken, wie waar verantwoordelijk voor is en wie welke ruimten ter beschikking krijgt. Maar ook hoe de aanbesteding, het beheer en eigendom van het IKC geregeld zouden moeten worden. Inmiddels zijn de drie organisaties naar elkaar toegegroeid en heeft de gezamenlijke visie in het ontwerp vorm gekregen: samen waar het kan, maar eigen waar het beter is. En dat vanuit een gezamenlijke uitstraling naar de wijk. Het uitgangspunt was om op alle onderdelen een duurzaam en circulair gebouw te ontwerpen en te bouwen en daar hoort een circulair ontwerp- en bouwteam bij.

Rapid impact contracting

“Ik heb het project aanbesteed en de contractvorming begeleid. De uitgangspunten voor de aanbesteding, het beheer en eigendom van het IKC zijn ook vooraf in overleg vastgesteld”, vertelt Marcel: “het betrof een Rapid Impact Contracting. Dat is een aanbesteding waarbij de kernpartners al vanaf de visiefase actief betrokken zijn, voordat er een programma van eisen en een ontwerp ligt. Innovaties en ideeën die tijdens het ontwerp- en bouwproces ontstaan, kunnen zo ingepast worden. Het blijft ook tijdens de realisatiefase een coproductie tussen aannemer, architect, de kinderopvang, de scholen, de omgeving en de gemeente. De uitstraling van het nieuwe IKC is daarnaast gebaseerd op een grondige analyse van de stedenbouwkundige en maatschappelijke omgeving. De gemeente wil als opdrachtgever bijdragen aan de VN werelddoelen door de Sustainable Development Goals (SDG) als uitgangspunt te nemen. Daarbij gaat het om aspecten als een optimale ontwikkelomgeving, duurzaam en verantwoord bouwen en beheren en het stimuleren van de maatschappelijke verbinding. Daar horen ook toekomstbestendige partnerships bij.

Openheid en geborgenheid

“De drie kernpartners hebben al die tijd enthousiast samengewerkt om het beleid en de samenwerking vorm te geven binnen het IKC concept”, legt Irmo uit. “Daarbij behouden de twee scholen hun eigen identiteit, zodat ouders nog steeds kunnen kiezen welke school het beste past bij hun kind. Ze werken beiden met differentiatie en verschillende werkvormen, waarbij JUUL unitonderwijs aanbiedt met een meer vrije plattegrond en Patrimonium vooral het lokaal als uitgangspunt neemt. Zo heeft Juul straks een leeromgeving met verschillende soorten ruimtes, van instructieruimtes en leerpleinen tot speel- en concentratiewerkplekken en heeft Patrimonium een meer klassikaal ontwerp met ruime centrale leerpleinen tussen de lokalen. De gezamenlijke basis is dat de partners kinderen optimale ontwikkelkansen in de wijk willen bieden. Ze delen dezelfde pedagogische visie en de overtuiging wat een IKC voor de kinderen en de omliggende wijk zou kunnen betekenen. Het samen optrekken kreeg vorm in een design thinking traject met de gemeente, de twee scholen, de kinderopvang, Veens Welzijn, jeugdzorg en het samenwerkingsverband.”

Samenwerkingsovereenkomst

“De gemeente heeft samen met de gebruikers vier ambities voor het IKC geformuleerd”, vertelt Irmo: “Het moet een optimale leer- en werkomgeving bieden, een goede look en feel hebben, duurzaam en circulair in de meest brede zin zijn, dus ook maatschappelijke verbindingen en toekomstig partnerschap stimuleren. Zo hebben we een aantal workshopsessies met alle partijen georganiseerd over wat duurzaamheid en circulariteit voor alle partners en gebruikers betekent. De verschillende inschrijvers konden per ambitie een aanpak uitwerken, waaruit blijkt of die partij het ook echt kan realiseren. Innovaties en ideeën die tijdens het ontwerp- en bouwproces ontstaan, kunnen bovendien ook nog ingepast worden. Het is dus echt een coproductie tussen aannemer, architect, kinderopvang, scholen, omgeving en de gemeente. Aan de voorkant moesten partijen even flink investeren, maar dat verdient zich nu terug in de ontwerp- en uitvoeringsfase, omdat je samen integraal naar het vraagstuk blijft kijken. Alle onderaannemers nemen de houding aan alsof dit hun eigen gebouw is.”

In feite gooien we ambities in de markt, waarbij in dit geval Zenzo en RAU Architects een ontwerp hebben gemaakt dat binnen de duurzame ambities past.” Irmo knikt: “We hebben al gelijk vanaf de inschrijving met RAU samengewerkt om een circulair gebouw te ontwerpen. Michel heeft zijn kennis en kunde vanuit RAU ingebracht, evenals Alba Concepts als adviseur op het gebied van duurzaamheid en circulariteit.”

Circulaire potentie

“We hebben samen met Alba naar de building circularity index (BCI) van het gebouw gekeken”, vertelt Irmo; “BCI geeft de gemiddelde circulaire potentie van het gebouw aan op basis van alle toegepaste producten en elementen. De BCI score is 50% beter dan een traditionele manier van bouwen. De milieu-impact wordt gehanteerd als weegfactor voor het gemiddelde. Dit betekent dat producten met een relatief hoge milieu-impact een groter aandeel hebben in de BCI score. De focus zit ook in wat je niet hoeft te maken om geld over te hebben om te investeren in een circulair product. Hier is de constructie losmaakbaar; we hebben droogkoppelsystemen en geen gestorte elementen toegepast. Overal zijn bouten gebruikt. De kanaalplaten zijn ook herbruikbaar. De gevel bestaat uit HSB elementen die in de toekomst herbruikbaar zijn. Bij de isolatie hebben we vlas gebruikt en de gevelsteen bestaat uit klei die uit bestaande slooppanden komt. De BCI-score is 50% beter dan een traditionele manier van bouwen. Het is een duurzaam en wijkgericht gebouw waarin kinderen optimale kansen krijgen om zich te ontwikkelen.”

Vertaling ambities 

“Het ontwerp is in feite een antwoord op al die ambities”, vertelt Michel. “De gebruikers wilden een gebouw met de uitstraling van één organisatie. Het wordt een compact gebouw van twee bouwlagen en een derde deels terugliggende bouwlaag, waar een mooi dakterras komt. Je vindt geen dragende wanden aan de binnenkant, waardoor er verschillende indelingsconcepten mogelijk zijn, ook naar de toekomst. Binnen het gebouw is elke partner herkenbaar door de eigen inrichting en door eigen kleurtoepassingen. Het wordt daarnaast een licht en open gebouw. Dat betekent in het ontwerp dat we diverse ruimtes hebben gemaakt die straks ook voor de wijk ingezet kunnen worden. Er komt een gemeenschappelijk deel voor alle partijen, met speellokaal, aula en de gemeenschappelijke teamkamer. Verder knappen we de naastgelegen openbare speeltuin en het park op en wordt het schoolplein openbaar toegankelijk voor de buurt.”