Na 35 jaar hét gezicht van Schooldomein te zijn geweest, neemt hoofdredacteur Sibo Arbeek afscheid. Maar niet voordat hij zijn gedroomde opvolger heeft gelanceerd; Marco van Zandwijk, natuurlijk bekend van Ruimte-OK.
Tekst: Ivo van der Hoeven Fotografie: Kees Rutten
De scholenbouwopgave is de afgelopen decennia ingrijpend veranderd. Sibo Arbeek beseft dat als geen ander. In 35 jaar bezocht de scheidend hoofdredacteur honderden projecten binnen de sectoren onderwijs, sport, cultuur en opvang. Hij zag de focus in die jaren verschuiven van normatief bouwen binnen de Rijksbegroting naar goed opdrachtgeverschap met een veel bredere scope. “De opdrachtgever van vandaag wil meer dan een programma vertalen in een strak ruimtelijk kader”, stelt Sibo. “De opdrachtgever van vandaag denkt vanuit de verbinding met de omgeving. Samen met de gemeente en andere stakeholders wordt naar de ruimtelijke én sociaal maatschappelijke opgaven gekeken. Het gaat niet meer om het realiseren van een functie, zoals een school, maar om een gebiedsgerichte, groene en duurzame opgave. Dat betekent dat er veel meer kansen zijn om een huisvestingsopgave voor onderwijs breder in te bedden.”
Schooldomein groeide de afgelopen 35 jaar mee met de veranderingen in het onderwijs. Het begon als instrument gesubsidieerd vanuit de overheid om scholen te informeren over alles wat met huisvesting, bekostiging en wet- en regelgeving te maken had. In de loop van de jaren groeide het uit tot een zelfstandig vakblad en gaandeweg zelfs tot een kennisplatform en breed netwerk. Sibo: “We onderscheiden ons door de projecten zelf te bezoeken en ter plekke mooie verhalen te maken met de opdrachtgever, gebruikers en betrokken partners. Inmiddels heb ik vele honderden scholen bezocht en hanteer ik vaak de term ‘betekenisvolle omgeving’. Wanneer ik een project bezoek let ik op de ligging, de toegankelijkheid, de architectuur, de inrichting en uiteraard het gedrag van de gebruikers. Steeds vaker klopt dat allemaal.”
Sibo vindt 35 jaar hoofdredacteurschap een mooi moment om het stokje over te dragen aan een fris team, met redactiesecretaris Brenda Breems als constante: “Het is zaak dat we de kwaliteit van het kennisplatform Schooldomein borgen. Niet alleen de kwaliteit van het blad, maar ook van de activiteiten die daaronder hangen. De nieuwsbrieven, de debatten, de inspiratieboeken die we uitgeven en onze website. Ik ben dan ook blij met Marco als opvolger. Hij is iemand die op strategisch breed niveau opereert en is actief binnen de meest relevante netwerken. Hij kan snel schakelen en mensen in positie brengen. Bovendien is hij een echte teamspeler en dat heeft Schooldomein nodig. Ik ben ervan overtuigd dat hij samen met Brenda en onze nieuwe relatiebeheerder Rodric Leerling mooie dingen gaat doen.”
Marco is op zijn beurt blij met de kans die hem wordt geboden: “Als komende hoofdredacteur herken ik veel in de passie van Sibo voor goed opdrachtgeverschap. Dit voor publieke plekken waar we graag zijn. We hebben het hier over de leef-, leer- en werkomgeving waarin de ontwikkeling van onze kinderen en jeugd centraal staat, laat deze fungeren als kweekvijvers voor nieuwsgierigheid.
Een kennisplatform als Schooldomein speelt hierin een belangrijke rol. Het versterkt de kracht van het verbinden en brengt verhalen rondom herkenbare en belangrijke thema’s. Deze verhalen mogen ophalen, optekenen en delen met de netwerken en partners is een groot goed. Er gebeurt al heel veel moois, dat blijven delen is zeer relevant.” Onderwijshuisvesting is volgens Sibo een goed middel om te verbinden, activiteiten te delen, personeelstekorten verantwoord op te vangen en bij te dragen aan een groene en duurzame omgeving. Het is echter lastig om dit op een goede manier vorm te geven. “Doordat het ministerie de huisvestingstaken voor onderwijs gedecentraliseerd heeft, is er door de jaren heen minder aandacht gekomen voor de potentie van onderwijshuisvesting om ook andere uitdagingen gezamenlijk aan te pakken. Denk niet alleen aan de organisatie van het onderwijs en de uitdagingen op personeelsgebied, maar ook aan de verbinding met de wijk, verbreding naar kinderopvang en natuurlijk verduurzaming en vergroening van buitenruimten. Het gesprek beperkt zich dan snel tot een gesprek over bekostiging en normering. Dat doet het gesprek over een logische samenhang tussen projecten en de bijdrage aan het publieke domein tekort.”
In het gesprek over scholenbouw moet volgens Marco inderdaad de geldvraag niet centraal staan. “Er zijn heel veel partijen betrokken bij de huisvesting. Het Ministerie van OCW is hierin slechts één partij. Voor goede inspirerende projecten moet je het vooral in het werkveld zoeken. Daar wordt gewerkt aan de leer- en werkomgeving van de toekomst. Ook ik zie dat er bij alle betrokken partijen ruimte in het denken ontstaat wanneer de huisvestingsopgave wordt benaderd vanuit bredere maatschappelijke vraagstukken. We moeten het aandurven om de vertrouwde, traditionele weg los te laten. Dat begint met openstaan voor nieuwe, frisse denkbeelden.” Veranderende tijden vragen volgens Marco om veranderende processen. En een goed samenspel in deze processen. “Deze tijd vraagt om integraal denken, verbinding en adaptiviteit. Om een gebouwde omgeving die mee kan veranderen. De rode draad is aanpassingsvermogen. Zowel van gebouwen als de makers en gebruikers van die gebouwen. Kunnen we overstijgen waarvoor we zijn opgeleid? Kunnen we verder kijken dan de functie waarvoor we gevraagd worden en een oplossing te bedenken? Kunnen we verder kijken dan de opgave waar we aan werken?”
Na 35 jaar neemt Sibo Arbeek afscheid als hoofdredacteur en verbinder van het Platform Schooldomein. Een geweldig verlies, maar ook weer een nieuwe kans voor opvolger Marco van Zandwijk, in goede samenwerking met Brenda en Rodric. Mijn tip aan Marco is dat Schooldomein bestaat omdat zoveel partners eraan willen bijdragen. Laat hen daarom regelmatig weten en merken dat zij de ambassadeurs zijn van Schooldomein. Zij dragen en (onder)steunen Schooldomein. Daarom is de formule van Schooldomein zo goed en effectief; de gebruiker en de mooie gebouwen staan centraal en de bijdragen worden vaak ter plekke gemaakt, met de betrokken partners erbij. Schooldomein is eigenlijk een grote community en heeft daarom een omvangrijk netwerk. Dat is goud en moet je blijven activeren en uitbreiden. Sibo is als spin in het web natuurlijk lastig te vervangen, hij is empathisch, geïnteresseerd, maar ook prettig eigenwijs. Dat zijn geloof ik ook wel eigenschappen die je moet hebben om hoofdredacteur van Schooldomein te kunnen zijn. En je moet er met hoofd, hart en handen aan verbonden zijn. Sibo is en was er 24/7 met Brenda Breems mee bezig. Tegelijk is geen mens onmisbaar. Marco is natuurlijk een geweldig netwerker en organisator. Hij kan onderwerpen bedenken, thema’s uitzetten en snel mensen verbinden. Daarom Marco; toon van meet af aan je kracht, inzet, interesse en motivatie. Denk mee en luister vooral.
Schooldomein is een domein voor alles wat met het onderwijs heeft te maken. Alles bij, in, naast, door en voor het onderwijs. Onderwijs is en blijft het fundament van de samenleving en van onze cultuur. Daarom is het goed dat de focus van Schooldomein zich niet beperkt tot het schoolgebouw, maar ook inzoomt op de duurzame omgeving, kunst, cultuur, sport en vooral ontmoeten. Kortom, rijkdom voor en van de geest. Waar geen onderwijs (meer) is, is het domein leeg. Het platform is uniek! Daarom nieuwe redactie van Schooldomein: Geloof in jezelf en geloof in Schooldomein. Dan pas blijft Schooldomein een rijkdom, een verworvenheid en een lichtend voorbeeld voor de komende jaren.
Edward van der Zwaag, voorzitter van de redactieadviesraad
Sibo: "Steeds meer kom ik erachter dat het allemaal gaat om fijne plekken, waar mensen elkaar graag ontmoeten"
De noodzaak tot echte verandering wordt nog niet overal gevoeld, stelt Marco. “Traditionele manieren van denken en werken staan ons nu nog te vaak in de weg, maar die gaan het uiteindelijk afleggen tegen de vernieuwers van deze tijd. Sociale innovaties hebben de toekomst. Andere vormen van samenwerken hebben de toekomst. Een platform als Schooldomein dat daarin kan verbinden, maakt dat deze cultuur van samen leren zichtbaar wordt.” Sibo sluit zich hierbij aan: “Vanuit Schooldomein delen wij al jaren de good practices. Zowel in ons blad als in de inspiratieboeken die we uitgeven. Het doel is om toekomstige opdrachtgevers en alle partners binnen de branche te stimuleren om mooie en duurzame schoolgebouwen te realiseren. Gebouwen die verbinden.” In februari 2025 komt het vierde boek van Schooldomein uit: Hoofd, Hart en Handen; fijne plekken voor gebruikers. Sibo: “Steeds meer kom ik erachter dat het allemaal gaat om fijne plekken, waar mensen elkaar graag ontmoeten en breed ontwikkelen. Kijk je naar de competenties van leerlingen dan zie je dat hoofd en handen beiden belangrijk worden. Dat vind ik een mooie ontwikkeling en dat zie je terug in mijn nieuwe boek. En wie weet komt er nog wel een vijfde inspiratieboek. Er worden zoveel mooie maatschappelijke voorzieningen gerealiseerd en scholenbouw laat zich goed combineren; elke gemeente bouwt inmiddels kindcentra, waar vaak maatschappelijke activiteiten aan gekoppeld zijn. Daar zitten heel veel pareltjes bij.”
Marco: "Schooldomein is meer dan een blad. Het is eigenlijk een project overstijgende denktank"
Het unieke van de scholenbouwopgave is volgens Marco dat deze steeds verder reikt dan het begrip school. “Opdrachtgevers willen meer doen dan onderdak bieden aan het onderwijs. In deze gebouwde voorzieningen groeien hele generaties op. Scholen zijn daarmee gemeenschapsplaatsen die een belangrijke rol vervullen in onze samenleving.” Schooldomein vervult op haar beurt weer een rol binnen die opgave, beseft de kersverse hoofdredacteur. “Schooldomein heeft de afgelopen decennia bewezen meer dan een blad te zijn. Het is eigenlijk een project overstijgende denktank. Het laat zien wat er al kan wanneer mensen elkaar vinden in een gezamenlijke opgave. Heel belangrijk nu we naar een tijdperk van schaarste gaan. Dat vraagt van de hele keten andere manieren van kennis delen en samenwerken. We zullen nog meer samen moeten denken, doen en uitdragen.” De rol van Sibo is hierbij nog niet uitgespeeld, zo verzekert hij. “Ik ben nog niet klaar en wil me blijven inzetten voor de kwaliteit van voorzieningen in het publieke domein. Daarnaast train ik nog Raden van Toezicht rond het thema huisvesting. Ook dat vind ik erg leuk om te doen. Ik ga na 35 jaar, waarbij ik overigens ook afscheid neem van ICSadviseurs, even reflecteren op alles wat was en mogelijk nog gaat komen en kom dan vanzelf weer in beweging. Schrijven, mooie projecten bezoeken, mensen verbinden; ik blijf het leuk vinden omdat het echt van toegevoegde waarde is.”