De bestaande campus bestond uit losse onderdelen zonder kern en verbinding met de stad. In het inmiddels gerealiseerde ontwerp is de samenhang tussen landschap en een diversiteit aan leer- en werkomgevingen het uitgangspunt. Resultaat is een groene en vooral verbindende campus.
Tekst: Sibo Arbeek
Schooldomein sprak met projectleider Fontys Hogeschool Maarten Sars, Project Sales Manager Ecophon Gerwin Leijtens en partner en architect bij Nudus Tim Brans. Maarten trapt af: “Fontys wil studenten, medewerkers én bezoekers een inspirerende en prettige leer- en werkomgeving bieden. Een omgeving waar je je thuis voelt, waar je graag verblijft en waar je anderen ontmoet. Daar was in de bestaande situatie geen sprake van. Je had het gevoel dat je op een groot parkeerterrein was met wat losse gebouwen die via loopbruggen met elkaar verbonden waren. Een campus waar bovendien een groot hek omheen stond zodat er geen verbinding was met de stad. We wisten dat het anders moest en om een grootschalige transformatie mogelijk te maken hebben we de technische instituten naar het universiteitsterrein verhuisd en het gebouw R1, wat hiermee vrij kwam, circulair ontmanteld. Daardoor speelden we een halve campus vrij voor een nieuw concept voor leren en ontmoeten. We hadden bovendien te maken met een enorme deadline, omdat we in december 2023 de panden S1, S2, S3 en TF terug moesten leveren aan de TUE vanwege een aflopende pacht. Met een ontwikkeltijd van twee jaar en twee jaar bouw moest de klus dus in vier jaar geklaard worden.”
Tim knikt: “De opgave was fors en complex; nieuwbouw voor 24.000 m², een nieuwe plek voor vijf instituten en een ontmanteld gebouw waar iets mee moest. De Hogeschool wilde in ieder geval niet één groot gebouw waarin alles ondergebracht zou worden.
Fotografie: Frank Hanswijk
We begonnen met de vraag hoe een campus en dus moderne leer- en werkomgevingen eruit zouden moeten zien, met onderling natuurlijke verbindingen. Dat deden we in een ontwerpteam samen met OKRA landschapsarchitecten en Hollandse Nieuwe interieurarchitecten. Uit onze analyse bleek dat de bestaande campus geen onderdeel van de stad was. Er stond letterlijk een groot hek omheen.
Het credo van Fontys is groot in kleinschaligheid, waarbij met name de verbinding tussen docent en student belangrijk is. We hebben de volumes letterlijk opengebroken, waardoor een mooie open ruimte ontstond, die we hebben ingevuld met drie nieuwe gebouwen. Samen met de gebruikers hebben we gekeken welk programma in welk gebouw zou moeten, waarbij we een thematische verdeling hebben gemaakt.
Fotografie: Frank Hanswijk
In het najaar van 2023 verhuisden Fontys Paramedisch, Mens en Gezondheid, Kind en Educatie, Sociale Studies en Pedagogiek naar de totaal getransformeerde Campus Rachelsmolen, die is veranderd van een eiland naar een inspirerende onderwijsomgeving. Een campus waar ontmoeten centraal staat en waar kruisbestuiving leidt tot innovatie, experimenteren en ondernemen.”
“Het doel van de nieuwe Campus Rachelsmolen is een gezonde leer- en leefruimte te creëren voor nu en in de toekomst”, legt Maarten verder uit. “Groot in kleinschaligheid is een belangrijk element in onze onderwijsvisie. Het onderwijs kent een kleinschalige organisatie, waarbij iedere student gemakkelijk zijn eigen plek vindt. Daarom hebben we het programma uit elkaar getrokken. In onze nieuwe visie heeft ieder instituut niet langer een eigen gebouw waarin al het onderwijs plaatsvindt. De studenten van de PABO kwamen bijvoorbeeld hun verdieping niet af; nu hebben we activiteiten over de campus verspreid, waardoor de interactie, ontmoeting en kennisoverdracht op verschillende plekken plaatsvindt.” Tim vult aan: “Op de campus komt daarom niet één groot nieuw gebouw, maar drie losse gebouwen. De nieuwe onderwijsgebouwen worden zo geplaatst dat ze samen met de bestaande gebouwen een eenheid vormen. Samen omringen ze het bruisende stadsplein. Aan de oostzijde, langs de JF Kennedylaan, krijgt de campus een royaal groen voorplein die de stad met de campus verbindt. Aan de noord- en zuidzijde, grenzend aan de Rondweg en de Rachelsmolen, komen meer informele entrees.”
Tim verder: “Het centrale stadsplein is het hart van de nieuwe campus, waar de sfeer van Fontys optimaal tot uiting komt. Studenten, medewerkers en bezoekers ontmoeten elkaar hier, op weg naar een ander gebouw, of omdat het een fijne plek is om af te spreken. Midden op het plein komen een groot tribune-element en een groene zitkuil, waar je elkaar kunt ontmoeten en waar lezingen en andere evenementen plaatsvinden. Hiermee wordt het gezond gebruik van de campus gestimuleerd. Het meest centrale nieuwe gebouw is hét gebouw voor de hele campus en bevat functies die voor alle gebruikers toegankelijk zijn, zoals de StudieHub, collegezalen, evenementenruimte en het restaurant. In het tweede nieuwe gebouw is het praktijkgericht onderwijs ondergebracht en ontvangen cliënten zorg in het zorgcentrum als onderdeel van het onderwijs. In de vormgeving hebben we de etalages letterlijk naar buiten gevouwen, zodat het praktijkonderwijs tastbaar wordt.
"In dit soort ruimten heb je hoogte, enorme glazen wanden en genoeg reflectievakken; dat maakt het uitdagend"
Het derde nieuwe gebouw vormt een flexibele thuisbasis voor de studenten en medewerkers binnen Fontys, met werkplekken en onderwijsruimten. Als geweldige eyecatcher hebben we een zwart volume door het gebouw getrokken dat aan de buitenzijde als een tribune uitnodigt tot gebruik als een verlengstuk van het landschap. De campus krijgt een sterk groen karakter met een mix van dynamische verblijfsplekken. Ook komt er een ‘wadi’; een kuil met beplanting die aansluit op de ecologie van de Dommel en die de campus bestand maakt tegen perioden van extreme neerslag en langdurige droogte en hitte. Het regenwater wordt opgevangen in het terrein en geïnfiltreerd in de bodem, er wordt geen regenwater geloosd op het riool.”
Fotografie: Ewout Huibers
In de drie gebouwen vind je grote atria voor ontmoeting en leren. Je hebt overal een prachtige zichtrelatie tussen de verschillende werk- en ontmoetingsplekken. We wilden een visuele verbinding maken tussen de verschillende vloeren en de centrale trap. Akoestiek is in de open omgevingen belangrijk en de vraag was hoe je dat het beste kunt oplossen.
Het is een ruimte waar altijd rumoer is, maar waar studenten ook moeten kunnen werken.” Maarten knikt: “Wij willen flexibele gebouwen die adaptief zijn. Aanpasbaarheid is belangrijk, ook op akoestisch gebied. Wij geven een gewenst niveau nagalmtijd aan, maar het team van adviseurs, waaronder de architect, het bouwfysisch bureau Peutz en de specialisten van Ecophon moeten het in dit soort architectonische hoogstandjes waarmaken en ze hebben het geweldig opgelost.” Gerwin vult aan: “In dit soort ruimten is het een uitdaging de akoestiek goed te krijgen.
Fotografie: Ewout Huibers
Door de hoogte, de enorme glazen wanden die veel geluid reflectie geven en de harde vloer, heb je voor een goede akoestiek zowel plafond als wandabsorptie nodig. Naast het akoestische plafond van Ecophon zijn er houten akoestische wandpanelen met daarachter minerale wol toegepast zodat een akoestisch aangename ruimte ontstaat.
We hebben verschillende akoestische plafondpanelen in het project toegepast, zoals de Focus A en Gedina A, maar dan in een 15 mm grid systeem wat een smal profiel is, zodat je de lijnen minder ziet." Tim tenslotte: “We hebben hier en daar gekozen voor verrassende kleurvlakken in de gebouwen, waarbij we de kozijnen, wanden en installaties in dezelfde kleur hebben uitgevoerd en daardoor visueel een andere wereld creëren. Ecophon heeft een mooi pallet aan kleuren voor de panelen, die daardoor de kleur van dat nieuwe interieurlandschap hebben bepaald. Bovendien kunnen ze snel verwisseld worden als het nodig is omdat het standaardproducten zijn.” Kortom; Fontys heeft een prachtig getransformeerde campus waar de natuurlijke en vooral groene verbinding tussen docent, student en de bezoekers uit de stad centraal staat!
Kijk voor meer informatie op www.ecophon.nl.