Zelfredzaamheid centraal in nieuwe Prisma College; de school als duurzame buitenplaats

Tekst: Sibo Arbeek

In 2018 besloot de gemeente voor 30 miljoen te investeren in speciaal onderwijs in Arnhem. Op vier locaties in Arnhem ging de huisvesting van het speciaal onderwijs flink op de schop, waaronder de huisvesting voor het Prisma College. De school biedt onderdak aan zo’n tweehonderd leerlingen tussen de 12 en 20 jaar. Ze komen uit alle windstreken van Gelderland, vanaf de Vallei tot de Liemers en vanaf de Veluwe tot in de Betuwe. “Ik wilde een gebouw maken dat aan alle kanten liefde en aandacht uitstraalt. Een gebouw dat bovendien zelfredzaamheid stimuleert, want daar het gaat om op deze school. Leerlingen worden op een speelse manier uitgedaagd om zich met hun beperkingen te ontwikkelen. Je ziet het gevoel voor eigenwaarde van de leerlingen bij elk bezoek groeien, het besef dat ze op zo’n bijzondere plek les krijgen”, vertelt architect Erik Wiersema over ‘zijn’ gebouw, “De helaas veel te vroeg overleden directeur Nanske Lahaye hamerde daar ook op; het gebouw moest behalve warm, gezellig en vooral licht ook prikkelend en stimulerend zijn.” Haar opvolger Mark Klapwijk bevestigt dat: “We zijn een school voor voortgezet speciaal onderwijs voor leerlingen die specifieke ondersteuning nodig hebben. Het accent ligt op redzaamheid, zelfstandigheid en autonomie, want daarmee help je deze kinderen. We stimuleren elke leerling om zelf te handelen en zelf beslissingen te nemen om ze naar een geschikte baan of stageplek te begeleiden. Daar hoort burgerschapsvorming uiteraard ook bij, naast alle activiteiten die we hier bieden.”

Eigen kracht

Erik legt uit: “We hebben een helder en functioneel ontwerp gemaakt. Ontmoeting en dynamiek in het hart van het gebouw, rust en concentratie in de ruimten erbuiten. Rondom de centrale hal, het hart van de school, liggen leslokalen, praktijklokalen, overlegruimtes en twee gymzalen. Vanuit elke ruimte ben je spreekwoordelijk drie stappen verwijderd van de hal en daardoor gevoelsmatig verbonden met de anderen in de school. De sculpturale hellingbaan verbindt de twee verdiepingen, met beneden leerlingen van Dagbesteding en boven die van Arbeid. Door het natuurlijke hoogteverschil in het terrein hebben beide verdiepingen een eigen entree.

Ik heb de visie van de school gematerialiseerd in de vorm, de routing en de positie van de centrale hellingbaan als het speelse middelpunt van het gebouw. De baan loopt door de hal en verbindt de eerste verdieping met de begane grond. De hellingbaan doorkruist de zeer ruim opgezette en overzichtelijke hal, voert naar buiten, naar een verhoogd ‘tuinpaviljoen’ aan de monumentale bosrand en ‘vliegt’ vervolgens over de tafels van het schoolrestaurant. Zo kunnen ook leerlingen die in een rolstoel zitten zich zelfstandig verplaatsen door het gebouw, zonder gebruik te hoeven maken van de lift. Het gebouw ademt een vriendelijke en natuurlijke sfeer. Leerlingen met beperkingen kunnen hier op eigen kracht bewegen, leren hier hun mogelijkheden kennen en kunnen dat vieren in een avontuurlijke en stimulerende sociale ruimte.”

Deze culturele dimensie is een belangrijke immateriële waarde van ons ontwerp. Het landschap rond de school is met een duidelijke visie op onderwijs ontworpen. De gevraagde buitenruimten voor Thuissimulatie, Groen & Techniek, Dagbesteding, Sport, Beweging en halen & brengen zijn allemaal op een eigen, logische plek ontworpen. Maar bovenal is het landschap één samenhangende, afwisselende ervaringstuin, waarin spel, sport, flora en fauna samen- gaan. De tuin is ook een ‘werklandschap’, waar leerlingen les in groenonderhoud krijgen. Daarmee is de tuin als het ware het grootste klaslokaal van de school.”

Dit draagt enorm bij aan de rustige en natuurlijke sfeer binnen de school en past perfect binnen de setting waarin het gebouw ligt. De natuurlijke ingrediënten, het productieproces, de kleuren en motieven van de collectie sluiten perfect aan bij het palet van materialen gebruikt in de realisatie van het gebouw.

ZRi was verantwoordelijk voor de bouwfysica, akoestiek, duurzaamheid en brandveiligheid, in samenspraak met Hegeman, De Groot en van Rossum. Om een goede akoestiek te realiseren zijn speciale geluidsisolerende wanden tegen horizontale geluidoverdracht aangebracht, naast speciale plafonds en vloeren tegen verticale geluidoverdracht. Goede akoestiek is essentieel en maakt dat een ruimte fijn aanvoelt. De centrale hal voelt daardoor als een intieme huiskamer. Hegeman dacht ook intensief mee over de duurzaamheid van het gebouw. Al tijdens de ontwerpfase dachten we binnen het team na over de manieren om het gebouw zo optimaal mogelijk ecologisch, sociaal en dynamisch in te richten. Met als uiteindelijk doel: een prettige en gezonde leer-, leef- en werkomgeving zowel binnen als buiten voor alle gebruikers. En dat is gelukt, ik heb zelfs het reilen en zeilen van de vleermuizen bestudeerd, die hier een fijn onderkomen hebben gevonden.”