Ontwikkeltafel verduurzaming zwembaden: Gemeenten moeten aan de slag met energievreters

Nederland telt meer dan 600 gemeentelijke zwembaden. Door de combinatie van waterverwarming, ventilatie, luchtbehandeling en waterzuivering ligt het energiegebruik van deze gebouwen aanzienlijk hoger dan het verbruik van ander sportvastgoed. Ruim 40% van de CO2-emmissie van sportaccommodaties komt bovendien voor rekening van zwembaden. Een transitie naar meer duurzame, energiezuinige zwembaden kan, mede met het oog op nieuwe Europese regelgeving, niet uitblijven.

Opschaling

Met de bouwconcepten en concrete kennisproducten zoals ontwerpprincipes, aanbestedingshandvatten en TCO-onderbouwingen kan volgens Aouni de stap gezet worden van n=1 naar seriematige, opschaalbare realisatie met minder voorbereidingstijd, lagere faalkosten en meer uitvoerbaarheid. ‘Onze ambitie is om te komen tot zeer energiezuinige en toekomstbestendige zwembaden met lagere exploitatielasten. Dat kan zowel met renovatie als nieuwbouw gerealiseerd worden.’

Veel expertise

Zwembaden zijn volgens Geurts net als ziekenhuizen heel specialistische gebouwen. ‘Gelukkig zijn er in Nederland diverse partijen die hier heel veel ervaring mee hebben: aannemers, ontwerpers, adviseurs. Door samen met deze partijen te werken aan uniforme tools en uitvragen, hoeven we straks niet meer telkens het wiel opnieuw uit te vinden. Als we standaard bouwconcepten en uitgangspunten hebben voor renovatie en nieuwbouw, kunnen we snelheid maken. Er ligt dan een stevige basis voor gemeenten om op voort te borduren.’

Komend jaar werken Geurts en Aouni samen met de markt aan deze tools en uniforme uitvragen. De verduurzaming wordt hierbij breder benaderd dan energiebesparing alleen, verduidelijkt Geurts. ‘We zien zwembaden als onderdeel van een groter systeem waarin meerdere opgaven samenkomen. Denk aan klimaatadaptatie, natuurherstel, circulariteit en gebiedsontwikkeling. Door deze thema’s integraal te benaderen kunnen investeringen in zwembaden bijdragen aan bredere gemeentelijke ambities, zoals klimaatneutraliteit en een duurzame leefomgeving.’

Integrale aanpak

Een gebiedsgerichte aanpak is een belangrijk uitgangspunt bij nieuwbouw en renovatie van zwembaden, stelt Geurts. ‘We moeten echt integraal kijken naar de rol die een zwembad kan spelen binnen een lokaal energiesysteem. Zwembaden kunnen bijvoorbeeld worden gekoppeld aan technieken zoals aquathermie of warmte-koudeopslag. Ook koppelingen met warmtenetten of restwarmte van omliggende gebouwen zijn mogelijk. Hierdoor kan een zwembad functioneren als warmtebuffer binnen een wijk.’

In specifieke gevallen kan duurzame energie uit de omgeving ook worden benut voor het verwarmen van het zwembadwater, denkt Geurst. ‘Deze benadering vraagt wel om een andere manier van plannen. Bij nieuwbouw of renovatie moet dan niet alleen naar het gebouw zelf worden gekeken, maar ook naar de energie-infrastructuur en de kansen in de directe omgeving. Koppelingen met sportparken en collectorvelden kunnen hierbij heel interessant zijn.’

Financiële drijfveer

De programmatische verduurzaming van onze zwembadvoorraad is volgens Geurts en Aouni cruciaal voor het halen van de klimaatdoelen voor 2030 en 2050. Maar de opgave heeft voor gemeenten ook een heel duidelijke financiële drijfveer. De energiecrisis van de afgelopen jaren, die door de oorlog in Iran extra is aangewakkerd, heeft duidelijk gemaakt hoe kwetsbaar de exploitatie van zwembaden is voor schommelingen in energieprijzen. Structurele energiebesparing en duurzame energieopwekking zijn daarom essentieel om zwembaden betaalbaar en toegankelijk te houden.

Oplossingen zullen volgens Aouni wel altijd in de lokale context gevormd moeten worden. ‘Met behulp van een afwegingskader kunnen gemeenten bepalen welk scenario het beste aansluit bij hun lokale situatie. Maar voor een goed afwegingskader hebben we uiteraard ook de input van gemeenten nodig. We willen dan ook een klankbordgroep organiseren waarin gemeenten kunnen meepraten over de uitdagingen en mogelijke oplossingen.’

In het najaar hopen Aouni en Geurts de concepten voor het afwegingskader en de handreiking klaar te hebben. ‘Dan kunnen we wellicht ook één of twee pilots draaien met gemeenten’, vult Geurts aan. ‘Alles alle volgens plan verloopt kunnen we aan het eind van het jaar de handreiking met een mooie strik eromheen presenteren. Daarna is het aan gemeenten om daadwerkelijk met de verduurzaming aan de slag te gaan.’