Het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) speelt een cruciale rol in onze samenleving. Het levert gekwalificeerde vakmensen voor diverse sectoren, zoals techniek, zorg, en horeca. Het hoge aantal uitvallers de laatste jaren is dan ook een punt van zorg. Volgens Adnan Tekin, voorzitter van de MBO Raad, is de negatieve trend voorzichtig doorbroken. Hij ziet dan ook mooie kansen voor het mbo de komende jaren.
‘Studenten in het mbo en leerlingen in het vmbo verdienen het om les te krijgen in “paleisjes”. Deze jongeren zijn zo belangrijk voor de toekomst van Nederland. We moeten ze koesteren en zo goed mogelijk begeleiden. Een inspirerende leeromgeving is hiervoor een belangrijke voorwaarde. Gelukkig gooien steeds meer mbo-scholen de deuren open naar de samenleving. Ze zorgen voor mooie, aantrekkelijke en inspirerende omgevingen waar onderwijs en bedrijfsleven samenkomen en waar studenten op een fijne manier praktijkervaring op kunnen doen.’
Als voorbeeld noemt Tekin het ROC Nijmegen. ‘Mensen die daar voor het eerst komen, kijken hun ogen uit. Je hebt daar het gevoel alsof je door een gewone winkelstraat loopt. Je kunt naar de bakker, naar de sportschool, je kunt een vlucht boeken. Er is een klein supermarktje, een restaurant. Je kunt er naar de kapper. En het ligt heel centraal in de stad, vlak bij het station. Echt een prachtig uithangbord voor het mbo. En dan heb ik het nog niet eens over het goede pedagogische klimaat en de relaxte sfeer in de school.’
Dit soort inspirerende onderwijsomgevingen zijn volgens Tekin hard nodig om het mbo aantrekkelijk te houden voor jongeren. Want de terugloop in studenten en het hoge aantal uitvallers baart zorgen. ‘Vijf jaar geleden hadden we nog meer dan 500.000 studenten. Inmiddels ruim 50.000 studenten minder. Corona heeft zijn sporen nagelaten, dat is duidelijk. Als we naar de referentieraming kijken, dan zien we de komende jaren gelukkig een stabilisering in aantallen, maar na 2030 gaan de cijfers weer omlaag. Daar maken wij ons zorgen over, en ik denk dat de hele samenleving zich daar zorgen over moet maken. We hebben nu al personeelstekorten in belangrijke sectoren als de zorg en de techniek, terwijl we voor grote maatschappelijke uitdagingen staan als de energietransitie, de zorgtransitie en de woningbouw.’
Corona heeft echter niet alleen schade aangericht aan het onderwijs, stelt de voorzitter van de MBO Raad. ‘Covid heeft ons op bepaalde thema’s ook wakker geschud. Er is sindsdien veel meer aandacht voor goede ventilatie en een goed binnenklimaat bijvoorbeeld. En het hybride onderwijs heeft een enorme boost gekregen. Dat vraagt in onderwijsgebouwen om een andere inrichting en een grotere diversiteit aan ruimtes. Het klassieke klaslokaal wordt steeds meer losgelaten. Studenten werken en leren door het hele gebouw, tot aan de kantine aan toe. En ze werken en leren ook steeds vaker buiten het schooldomein. Bij bedrijven en op bedrijventerreinen. Dat is voor veel studenten het meest interessant. De school krijgt hierdoor wel een iets andere functie. Het wordt meer een ontmoetingsplek. En dat vraagt uiteraard wat van de inrichting.’
De lessen die geleerd zijn in corona-tijd moeten volgens Tekin nu worden meegenomen bij nieuw- en verbouwprojecten. ‘We moeten niet volledig loskomen van de traditionele klaslokalen, maar er wel minder afhankelijk van worden en binnen de onderwijsomgevingen een nog grotere diversiteit aan ruimtes creëren. Scholen moeten daarnaast nog beter sturen op een gezond binnenklimaat en op duurzaamheid. Het is hierbij belangrijk om naar de meest recente cijfers en data te kijken. Hiervoor heeft de MBO Raad het sectordashboard. Dit dashboard geeft een overzicht van de staat van onze mbo-gebouwen en de mate van duurzaamheid van deze gebouwen. Een handig stuurmiddel voor de mensen die zich met het vastgoed bezighouden.’
> Adnan Tekin is sinds 2020 voorzitter van de MBO Raad. Hiervoor was hij acht jaar actief als gedeputeerde namens de PvdA bij de provincie Noord-Holland. Daarvoor was hij vijf jaar Statenlid. Voor de gemeente Amsterdam werkte Tekin eerder als manager kwaliteits-aanpak basisonderwijs en senior strategisch adviseur primair onderwijs.
Voor de komende jaren ziet Tekin nog voldoende uitdagingen voor het mbo. ‘De samenwerking met het bedrijfsleven kan en moet nog beter vormgegeven worden. Zeker met het mkb is een betere aansluiting mogelijk. We hebben elkaar harder nodig dan tien jaar geleden. We zullen daarom nog meer in elkaar moeten investeren. Investeren in de contacten, in het opleidingsmateriaal en in het tegengaan van de uitval. Daarnaast moeten we aan de voorkant die mooie prioritaire sectoren nog beter voor het voetlicht brengen. Dat begint al op het voortgezet onderwijs. Met snuffelstages bijvoorbeeld.’
Zo kan het mbo beter op de kaart gezet worden, denkt Tekin. Nog beter zou het volgens hem zijn als het onderwijssysteem in Nederland wordt gekanteld. ‘Waar we nu de selectie doen op 12-jarige leeftijd, pleit ik voor een selectie op 14 of 15-jarige leeftijd. Laat ze dan kiezen voor de beroepskolom of de wetenschappelijke kolom. Daardoor krijgen kinderen meer tijd en ruimte om hun talenten te ontdekken. Ik ben ervan overtuigd dat dan meer kinderen voor de beroepskolom kiezen. Het systeem kan en moet echt anders. Daar maak ik me de komende jaren hard voor.
De emancipatie van het mbo krijgt zo steeds meer vorm. ‘Het hbo heeft eenzelfde ontwikkeling doorgemaakt twintig jaar geleden. Nu zitten wij in die fase. Het zou heel mooi zijn als we, samen met het vervolgonderwijs, de publieke opdracht krijgen voor het LLO-onderwijs, het onderwijs rond een Leven Lang Ontwikkelen. Als we die opdracht krijgen, dan betekent dat wel iets voor het vastgoed. Dan komt er opeens ook een andere groep je schoolgebouw binnen. Ik denk dat het mbo dat prima op kan vangen. We hebben verspreid over Nederland meer dan 450 gebouwen en zijn heel nabij georganiseerd. Bovendien zijn al die gebouwen met publiek geld gerealiseerd. Die kracht kunnen we nu inzetten voor LLO. Dat is een uitdaging waar we de komende jaren onze tanden inzetten.’
