Een MFA werkt pas als de samenwerking klopt

Tekst: Debbie Pfaff 

We zien in de praktijk dat MFA's niet vanzelf multifunctioneel werken. Een goed ontwerp is hiervoor belangrijk, maar niet genoeg. De onderliggende vraag is niet alleen: welk gebouw willen we maken? De vraag is vooral: hoe willen we straks samenwerken, gebruiken, beheren en betalen?

Juist daar ziet HEVO dat het in de praktijk vaak misgaat. Als afspraken over eigendom, beheer, exploitatie en gebruik pas na oplevering worden gemaakt, ontstaan al snel discussies. Wie gebruikt welke ruimte? Wie betaalt voor gezamenlijke voorzieningen? Wie opent en sluit het gebouw? Wie beslist over nieuwe gebruikers? En wie draagt het risico als de exploitatie tegenvalt?

Een succesvolle MFA begint daarom niet met het gebouw, maar met de gezamenlijke ambitie.

Eerst de ambitie, dan het gebouw

Bij de ontwikkeling van een MFA start het gesprek vaak vanuit een huisvestingsvraag. Een school is verouderd, een dorpshuis heeft te weinig toekomstperspectief of meerdere maatschappelijke voorzieningen zoeken nieuwe ruimte. De neiging is dan groot om snel te denken in vierkante meters, plattegronden en investeringskosten.

Toch is dat risicovol. Een MFA is geen optelsom van losse ruimtevragen. Het is een gezamenlijke voorziening waarin functies elkaar kunnen versterken, maar ook kunnen schuren.

Daarom moet het gesprek eerder beginnen. Wat willen partijen samen betekenen voor een wijk, dorp of doelgroep? Welke functies versterken elkaar echt? Welke ruimten kunnen worden gedeeld zonder dat de eigen identiteit of bedrijfsvoering in de knel komt? En welke samenwerking is inhoudelijk gewenst, in plaats van alleen praktisch handig?

Pas als die vragen goed zijn beantwoord, kan een passend ruimtelijk en financieel plan ontstaan.

School in MFA

In veel MFA’s speelt onderwijs een centrale rol. Dat is logisch. Een school is een stabiele maatschappelijke voorziening met een herkenbare plek in de wijk of kern. Dagelijks komen er kinderen, ouders, medewerkers en partners samen. Daardoor kan onderwijs een sterke drager zijn voor bredere samenwerking met kinderopvang, bibliotheek, welzijn, sport of zorg.

Maar juist bij een school in een MFA is zorgvuldigheid nodig. Onderwijshuisvesting kent een eigen juridisch en financieel kader. De gemeente heeft een wettelijke zorgplicht voor adequate huisvesting van het onderwijs. Andere functies, zoals kinderopvang, cultuur, welzijn of commerciële activiteiten, vallen daar niet automatisch onder.

Dat betekent dat de inhoudelijke samenwerking aantrekkelijk kan zijn, maar financieel, juridisch en organisatorisch goed moet worden uitgewerkt. Een gedeelde entree, aula, gymzaal of buitenruimte kan veel waarde toevoegen, maar vraagt ook duidelijke afspraken over gebruik, toezicht, schoonmaak, aansprakelijkheid, kostenverdeling en veiligheid.

Een school heeft bovendien behoefte aan rust, herkenbaarheid en onderwijskundige kwaliteit. Leerlingen moeten zich veilig kunnen bewegen. Het team moet goed kunnen werken. Tegelijkertijd kan het gebouw kansen bieden voor ontmoeting, talentontwikkeling, ouderbetrokkenheid en ondersteuning. De kunst is om helder te bepalen wat gezamenlijk is, wat naast elkaar bestaat en wat bewust gescheiden blijft.

Niet elke samenwerking is hetzelfde

HEVO ziet in de praktijk dat het woord ‘samenwerking’ vaak te algemeen wordt gebruikt, terwijl er verschillende niveaus van samenwerking zijn.

Soms delen partijen alleen een gebouw. Ze hebben eigen ruimten en werken grotendeels zelfstandig. Een stap verder is gezamenlijk gebruik van ruimten, zoals een hal, keuken, gymzaal, vergaderruimte of buitenruimte. Nog intensiever is programmatische samenwerking, waarbij partijen hun activiteiten op elkaar afstemmen. Denk aan samenwerking rond taalontwikkeling, ouderbetrokkenheid of talentontwikkeling. De meest vergaande vorm is inhoudelijke integratie, bijvoorbeeld in een integraal kindcentrum of in een brede wijkvoorziening.

Geen van deze vormen is beter of slechter. Belangrijk is dat partners eerlijk bepalen welk niveau passend en haalbaar is. Een gebouw ontwerpen alsof er sprake is van volledige integratie, terwijl partijen in de praktijk alleen ruimten willen delen, leidt later tot teleurstelling.

Beheer en exploitatie bepalen het succes

In de planvorming gaat veel aandacht naar investeringskosten. Maar de kwaliteit van een MFA wordt vaak pas zichtbaar in de exploitatiefase. Dan ontstaan de dagelijkse vragen: wie beheert de agenda, wie spreekt gebruikers aan, wie betaalt onderhoud en wie draagt risico’s?

Daarom moeten beheer en exploitatie vanaf het begin onderdeel zijn van het proces. Een goed MFA-plan geeft minimaal duidelijkheid over samenwerking, eigendom, beheer, exploitatie en financiën. Deze onderdelen hangen nauw met elkaar samen. Intensief dubbelgebruik heeft gevolgen voor beheer. Gedeeld eigendom heeft gevolgen voor besluitvorming. Gemeentelijke voorfinanciering vraagt om afspraken over huur, terugbetaling en risico’s.

Juridische kaders vroeg meenemen

Bij MFA’s komen publieke, maatschappelijke en soms commerciële belangen samen. Daarom zijn juridische kaders geen bijzaak. De Wet Markt en Overheid en het Didam-arrest vragen om transparantie: wie krijgt welke ruimte, tegen welke vergoeding en op basis van welke motivering?

Dat hoeft samenwerking niet te belemmeren. Het dwingt vooral tot helderheid. Juist door deze vragen vroeg te beantwoorden, worden verwachtingen realistischer en discussies achteraf voorkomen.

De kracht van een MFA zit in de samenwerking

Een MFA kan bijdragen aan vitale dorpen, sterke kindcentra, inclusieve wijken en toekomstbestendige voorzieningen. Maar die meerwaarde ontstaat niet vanzelf.

Een succesvolle multifunctionele accommodatie begint niet met het ontwerp, maar met de gezamenlijke ambitie. Wat willen partijen samen betekenen? Welke samenwerking is daarvoor nodig? En welke afspraken maken die samenwerking mogelijk?
Pas als dat helder is, volgt het gebouw. Want een goede MFA is geen verzameling functies onder één dak, maar een samenwerking die goed is doordacht, georganiseerd en ruimtelijk ondersteund.