Duurzaam bouwen en renoveren is een belangrijk onderwerp in de energietransitie. De bouwsector is zich hier steeds beter van bewust en er komt steeds meer kennis over hoe zo duurzaam mogelijk te bouwen. Ook scholen kunnen hierin een interessante rol spelen, niet alleen vanwege hun energieverbruik, maar ook vanwege hun voorbeeldfunctie voor toekomstige generaties.
Tekst: Sara van Wifferen
Dit artikel richt zich op het concept van Paris Proof en hoe scholen hierop kunnen inspelen. Steeds meer ontwikkelaars en andere opdrachtgevers voelen de verantwoordelijkheid om te bouwen op een manier die zo min mogelijk impact heeft op het klimaat. We moeten op weg naar een CO2-neutraal gebouwde omgeving, die past binnen de doelstellingen van het Klimaatakkoord van Parijs. Het doel van dit akkoord is om de opwarming van de aarde te beperken tot het liefst 1,5 graden Celsius. De gebouwde omgeving moet volgens de afspraken het energiegebruik met tweederde reduceren en CO2-neutraal zijn. De Dutch Green Building Council (DGBC) omschrijft deze gewenste gebouwde omgeving als Paris Proof. Meer dan 125 partijen, waaronder DGMR, hebben zich al verbonden aan de doelstellingen van Paris Proof door het ondertekenen van de Paris Proof Commitment.
Paris Proof is een concept dat zich richt op het werkelijke energiegebruik in plaats van op theoretische modellen. Dit betekent dat de daadwerkelijke energieverbruiken van gebouwen worden gemonitord en verbeterd, zodat CO2- emissies tijdens de gebruiksfase voorkomen worden. Het tweede belangrijke aspect dat bij Paris Proof bouwen van belang is, is de CO2-uitstoot door het materiaalgebruik. Dit betekent dat een gebouw niet alleen energiezuinig moet zijn, maar ook duurzaam in termen van gebruikte materialen. Ook in scholen is steeds meer oog voor duurzaamheid, gezondheid en gebruik van materialen bij nieuwbouw- en verbouwprojecten. Maar naast het ontwerp en de uitvoering gaat het om meer dan dat, namelijk om werkelijk energiegebruik. En dan hebben we het over de gebruiker van het gebouw!
Scholen moeten hun CO2-uitstoot beperken. Met zowel de medewerkers als met de leerlingen is er een mooie doelgroep om het met elkaar te hebben over energiegebruik. Dit kan naast een lager energiegebruik ook bijdragen aan meer bewustwording en praktische kennis bij de jongere generatie. Door mogelijkheden te bedenken om de ‘route naar Paris Proof’ te verwerken in het onderwijs, kunnen scholen een voorbeeld stellen en leerlingen betrekken bij duurzame initiatieven. Dit kan vaak al laagdrempelig en zonder veel kosten.
"We behouden bij bestaande bouw datgene dat goed is en we denken vooruit over wanneer welke maatregelen logisch zijn"
Het werkelijke energiegebruik van een schoolgebouw wijkt vaak af van eerdere voorspellingen. Dit komt doordat het werkelijke energiegebruik afhankelijk is van lastig te voorspellen factoren als gebruikersgedrag, weersomstandigheden, slechte inregeling van installaties of technische afwijkingen. Door eenvoudige en logische installaties te gebruiken en goede voorlichting te geven kan het werkelijke energieverbruik aanzienlijk worden verminderd. Het gebruik van CO2-arme materialen is essentieel. Daarbij moet ook de impact van het gebruikte materiaal meegenomen worden. Denk bijvoorbeeld aan het gebruik van triple glas, dat weliswaar energie bespaart, maar ook meer materiaal vereist dan dubbel glas (HR++). Hierin een optimum vinden is dan nodig. Hergebruik van bestaande materialen wordt steeds belangrijker, net als de toepassing van biobased materialen.
Een innovatief voorbeeld van ventilatie en koeling is het gebruik van Phase Change Materials (PCM) in ventilatiesystemen. Deze materialen slaan koude nachttemperaturen op en gebruiken deze overdag om te koelen, zonder extra energieverbruik of koeling. Dit kan bijvoorbeeld een goede optie zijn wanneer het ventilatiesysteem toch al vervangen moet worden of groot onderhoud nodig heeft.
Hoe ga je om met afval? Wordt dit hergebruikt? Er zijn veel creatieve mogelijkheden. Zo liet een houtbewerkingsopleiding het afvalzaagsel gebruiken om akoestische tegels te maken. Een duurzame en kostenbesparende oplossing! Ook kostenbeparend of low-budget is het toepassen van buitenzonwering of plafondventilatoren. Hiermee is het binnenklimaat te reguleren zonder het gebruik van reguliere installaties, die vaak bestaan uit CO2-intensieve materialen (metalen bijvoorbeeld). Buitenzonwering en plafondventilatoren kunnen zorgen voor een laag energiegebruik en lage materiaalgebonden emissies.
Het betrekken van leerlingen bij duurzame initiatieven is niet alleen educatief, maar leidt ook tot innovatieve ideeën. Door leerlingen te laten meedenken over duurzame oplossingen, kunnen zij zelf een actieve rol spelen in het verduurzamen van hun school. Paris Proof biedt een kader voor scholen om niet alleen energiezuinig, maar ook duurzaam te zijn in termen van materiaalgebruik. Door bewustwording te creëren en praktische oplossingen toe te passen, kunnen scholen een belangrijke bijdrage leveren aan een duurzame toekomst. Tegelijkertijd weten we ook dat budgetten voor scholen niet altijd toereikend zijn. Gertjan Verbaan, adviseur bouwfysica bij DGMR: “In ons advies bekijken we dit in het grotere geheel. We behouden bij bestaande bouw datgene dat goed is en we denken vooruit over wanneer welke maatregelen logisch zijn. Dus afgestemd op de levensduur van materialen in het bestaande gebouw en op hergebruik van materialen, maar ook door te kijken welke mogelijkheden er op langere termijn zijn. Je hoeft niet altijd direct het hele dak vol te leggen met zonnepanelen, maar zie wat er nu nodig is. Over een aantal jaar zijn er wellicht veel betere, efficiënte en milieuvriendelijke panelen toe te passen. We ontwerpen samen een goede basis, waarop uitbreiding eenvoudig mogelijk is, rekening houdend met tijd (voor innovatie), meerjarenonderhoudsplanning (MJOP) en geld. Zo gaan we in stappen op weg naar een klimaatneutraal en Paris Proof (school)gebouw.”
Kijk voor meer informatie op www.dgmr.nl.